Մեր ճակատի գիրը մենք պիտի գրենք

Ժամանակն է` գրենք մեր ճակատի գիրը, որ ուրիշները չգրեն, որովհետև ինչ էլ որ գրել են ուրիշները մինչև հիմա, ի վնաս մեզ է եղել

ՍՈՍ ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Եւրոպայի հայ փախստականները. Ընտրովի աքսո՞ր կամ «ճակատագիր»

am
Ewropayi hay p`akhstakannere. Entrovi ak`so?r kam <<chakatagir>>_40550

Փախստական ըլլալը ՝ «ճակատագի՞ր»

 

Ամբողջ պատմութիւնը սկիզբ կ'առնէր անցեալ դեկտեմբերին, երբ Պելճիքայի իշխանութիւնները որոշում կ'առնէին երկրէն արտաքսել ինը տարիէի ի վեր այդ երկիրը ապաստանած 11 տարեկան Քրիստինէն:

Քրիստինէն, որ Պելճիքա մեկնած էր իր ծնողներուն ընկերակցութեամբ փայլուն աշակերտուհի մը ըլլալէն սիրուած պարմանուհի մըն է իր դպրոցական միջավայրին մէջ: Անոր պատմութիւնը յար եւ նման է տասնեակ «փախստականներ»ու պատմութիւններուն, որոնք տարբեր պայմաններու հետեւանքով կը լքեն իրենց ծննդավայրն ու հայրենիքը եւ կը մեկնին հեռաւոր ափեր:

Ի՜նչ խօսք, որ նոյն այդ «փախստականներ»ը որոշ ժամանակ մը ետք կ'ընտելանան իրենց նոր միջավայրին ու կը դառնան «տիպար» քաղաքացիներ, յաճախ մոռնալով իրենց բնօրանն ու երկիրը:

 

Զգացական զեղումներով չէ, որ պէտք է նայիլ այս խնդրին, այլ աւելի մանրամասն, աւելի լուրջ հայացքներով պէտք է ընկալել ու հասկնալ, թէ ինչն է պատճառը, որ այդ նոյն փախստականներուն մէջ կան հարիւրաւոր մարդիկ, որոնք այսօր կը վարեն շատ աւելի ծանր կեանք մը, քան ինչը որ ունէին Հայաստանի մէջ:

 

 

 

 

11-ամեայ Քրիստինայի պատմութիւնը

 

Անցնող դեկտեմբերին պելճիքական RTLINFO կայքը կը հաղորդէր, որ Հայաստան ծնած Քրիստինէն եւ անոր ընտանիքի անդամները փոխադրուած են յատուկ վայր մը, որմէ ետք ալ անոնք պիտի արտաքսուին դէպի Հայաստան: Քրիսիտէն եւ իր ընտանիքի անդամները Պելճիքա հասած էին 9 տարի առաջ ու այն ատեն երկու տարեկան աղջնակը, որ այսօր հրաշալի հոլանտերէն կը խօսէր դարձած էր 11 տարեկան:

Աւելի ուշ պարզ կը դառնար, որ Քրիստինէն եւ իր ընտանիքի չորս անդամները տօնական օրերը անցուցած են յատուկ «կեդրոն»ի մը մէջ, որմէ ետք ալ այդ ընտանիքին մասին տեղեկութիւնները կը չքային:

Բնականաբար պիտի փնտռէի Քրիստինէյին «հետքերը» ու ճիգեր գործադրելով ի վերջոյ կ'ունենայի անոր մօր հեռախօսահամարը:

Կը զանգէի ու կը կատարէի կարճ հեռախօսազրոյց մը, որուն բովանդակութիւնն ալ ըստ Քրիստոնէի մօր փափաքին ցայսօր կը շարունակեմ պահել իմ «չհրապարակուած նիւթեր» խորագրուած արխիւիս մէջ:

Ամէնէն կարեւորն այն էր, որ Քրիստինէի մայրը, հակառակ իմ հետ խօսելու համաձայնութեան ունէր մէկ պատգամ: «Թեման փակէ՛ք» կ'ըսէր ան ու շատ կը խնդրէր, որ նիւթին մասին չանդրադառնամ ու «մենք լաւ ենք հիմի ու անպայման ինչ որ լուծումի կը հասնենք»: Ամէն պարագայի Քրիստինէի պատմութիւնը կը դառնար խայծ մը, որ այս «անհանգստացնող» թեմային մասին գրէի:

Գրէի առանց նախապաշարումներու եւ լսելի դարձնէի կարգ մը արժէքաւոր հայորդիներու խօսքը, որոնք այս կամ այն կերպ կապ մ'ունին «փախստականներ»ու թեմային հետ:

Իմ խնդիրս միայն զգայացունց նիւթ մը գրելը չէր, այլ լոյսին բերել այդ փախստականներուն հարցերը, որոնք շատ յաճախ տարբեր հանգամանքներու բերումով կը մատնուին մոռացութեան:

 

 

· «Փախստականներու արտաքսման դէպքերը կապ չունին տուեալ անձերու հայ ըլլալուն հետ». Ազատ Օրտուխանեան

Ազատ Օրտուխանեանի կարծիքով «Գերմանիոյ մէջ ալ եղած են պարագաներ, երբ փախստականի կարգավիճակով այստեղ հասած հայեր չլրացնելով պետութեան կողմէ փախսատականներուն համար սահմանուած պայմանները դուրս կը դրուին երկրէն»: Ան նաեւ դիտել կու տար, որ ցանկացած եւրոպական երկրի մէջ համայնքային մարմինները ի զօրու չեն այդ փախստականներուն օգնութիւն մը ցուցաբերել: «Այդպիսի խնդիրներով յաճախ մեզի ալ կը դիմեն ու մենք, որպէս տեղական համայնք կը փորձենք փաստաբաններ տրամադրել ու օրինական միջոցներով օգտակար ըլլալ, որպէսզի անոնք յաջողին խուսափիլ արտաքսումներէն: Ոչ միշտ է, որ կը յաջողինք ու կը կարողանանք օգնել անոնց, բայց միշտ ալ կը փորձենք օժանդակել անոնց»: Օրտուխանեան , որ Գերմանիոյ մէջ գործող «Հայ ակադեմականներու միութեան» նախագահն է նաեւ դիտել կու տար, որ ներկայիս Գերմանիա գտնուող եւ ապօրինի կերպով հոն ապրող հայաստանցի փախստականներուն թիւը կը հասնի տասնեակ հազարներու: «Ապօրինի կերպով Գերմանիա ապրողների թիւը կը հասնի տասնեակ հազարներու: Ներկայիս Ֆրանսա կամ Սպանիա ապրող հայաստանցիներուն մեծ մասը ունին «գերմանական անցեալ»: Այն իմաստով, որ անոնք փորձած են Գերմանիա հաստատուիլ ու համապատասխան պայմաններ չունենալու համար հեռացուած են այստեղէն: Երբ անհատը կ'արտաքսուի Գերմանիայէն անոր չեն թույլատրեր ապրիլ գերմանախօս երկիրներու մէջ, ուր փախստականներու վերաբերեալ օրէնքները շատ խիստ են»: Ազատ Օրտուխանեանի կարծիքով «Եւրոպայի մէջ փախստականներու վերաբերեալ խստացումները կապ չունին այդ անձերու հայ ըլլալուն հետ, այլ կապ ունին Եւրոպայի մէջ փախստականներու ընդունման օրէնքներու խստացան հետ»:

 

 

· «Չէխիան գրաւիչ երկիր չէ «մերոնց» համար» Յակոբ Ասատրեան

Չեխիա հրապարակուող «Օրեր» պարբերականի խմբագրին ունեցած տեղեկութիւններով Լեհաստանի մէջ շատ հազուագիւտ են այն դէպքերը, երբ լեհական մարմիններ երկրէն կը վտարեն Հայաստանցի փախստականները: Ան նշեց, որ այդ խնդիրը աւելի շեշտուած է Գերմանիոյ մէջ: «Փախստականներու հարցով համայնքը անկարող է դէմ դնել օրէնքի վրայ հիմնուած վճիռներուն» նկատել տալով նաեւ, որ շատ մը պարագաներու Լեհաստանի մարմինները մարդկային վերաբերմունք ցոյց տուած են այն փախստականներուն, որոնք յայտնուած են մարդկային ծանր վիճակներու մէջ: Ասատրեան դիտել տուաւ, որ Չեխիան դէմ է յատկապէս իսլամ փախստականներու ընդունմանը եւ այդ առումով ալ պետական մարմինները տարբեր առիթներով յայտարարութիւններով հանդէս եկած են փորձել բացատրելով, որ իսլամ գաղթականները դժուար թէ ընտելանան իրենց երկրի ընդհանուր մթնոլորտին:

Ան նկատել տուաւ, որ այսօրուան դրութեամբ Չեխիան փախստականներուն համար «գրաւիչ» երկիր մը չի համարուիր ու այդ առումով ըսաւ ՝ «եղած են պարագաներ, որ Չեխիա հասած գաղթականները ունենալէ ետք կեցութեան համար անհրաժեշտ բոլոր տուեալները թողած ու մեկնած են Գերմանիա»:

 

 

· «Միայն օրինական ճանապարհով». Շահնուր Մինասեան

 

Պելճիքա հաստատուած Շահնուր Մինասեանի կարծիքով Քրիստինէի եւ անոր ընտանիքի պարագան առաջին դէպքը չէ, որ կը գրանցուի Պելճիքայի մէջ: Ան նաեւ դիտել տուաւ, որ ներկայիս սպասողական վիճակ մը կը տիրէ եւ համայնքը իր կարելիութեան սահմաններուն մէջ կը փորձէ օգտակար դառնալ: «Ներկայիս խնդիրը ձգուած է Քրիստինէի եւ անոր ընտանիքի փաստաբանին, որ երեւելի ու հանրածանօթ փաստաբան մըն է»: Մինասեան ըսաւ, որ Պելճիքայի մէջ քիչ չէ թիւը անոնց, որոնք կեցութեան համար օրինական իրաւունք չունին հետեւաբար նաեւ անօրինական են: Իմ հարցին, թէ ինչքան է այդ փախստականներու թիւը Մինասեան արձագանքեց ՝ «Գիտէք նման պարագաներու անհնար է իմանալ, թէ իրապէս ինչքան է թիւը մեր հայրենակիցներուն, որովհետեւ շատ բարդ է թուային ընդհանուր պատկեր մ'ունենալը»: Յիշեցնեմ, որ Մինասեան Պելճիքայի հայկական կազմակերպութիւններու համակարգողն է:

 

 

 

· «Գաղտնի պահէք» եւ «Շնորհակալութիւն շա՜տ, շա՜տ»

 

Հազար կտոր դառնալէ ետք հազիւ հազ կը ճարեմ Տիկին Ն.ին համարը ու կը զանգեմ Անթուէրբ: Սկիզբը շատ խաղաղ խօսակցութիւն մը կ'ընթանայ, մինչեւ որ յարգելի տիկինը կը սկսի ջղայնանալու փորձեր ընել, իսկ ես ալ իմ կարգիս կը փորձեմ պահել պաղարիւնութիւնս: «Մենք ոչ մի բան չենք ուզում» նախադասութիւնը կը հնչէ ուժեղ ապտակի մը պէս: Ու աւարտին չքմեղանքի ոճով մը եղած «շատ կը ներէք եւ շա՜տ, շա՜տ շնորհակալութիւն»ը լսելով կը փակեմ հեռախօսը: Ինչ ըսել անոր, որ Հայաստանէն հազարաւոր մղոն հեռու իր «փախստականի ճակատագրի»ն ետեւէն իյնալով աւելի «ապահով» կ'ըզգայ հայկական լրատուամիջոցի մը չխօսելով ու լաւ գիտնալով, որ Պելճիքայի ԶԼՄ-ներուն կողմէ իրենց մասին տարածուած լուրերը վաղո՜ւց, շա՜տ վաղուց տարածուած են, ոչ միայն Հայաստանի, այլ ամբողջ հայութեան նեղ ու լայն շրջանականերուն մէջ:

Տիկինը հասկնալի պտճառներով կը վախնայ իրենց յայտնուած կացութենէն ու կը վախնայ նաեւ, որ յանկարծ «կը կորսնցնէ» գաղթականի իր «կոչում»ը ու դարձեալ կը յայտնուի Հայաստան:

Տիկինը կը վախնայ Հայաստան վերադառնալու գաղափարէն ու տխուրն այն է, որ այս իրավիճակին դիմաց այնքան դժուար ու անշնորհակալ գործ է մեկնաբանութիւն մը կատարելը:

Քանի-քանի տիկիններ ու պարոններ կը վախնան Հայաստանէն, կը վախնան իրենց երկրէն ու կը նխընտրեն «պանդուխտի ցուպ»ը իրենց ձեռքերուն առնելով քալել ու քալել աշխարհի անվերջ ու անհատնում ճանապարհներով: Միւս մեկնաբանութիւնները կը ձգեմ ձեզի ...:

 

 

 

Լրահոս
Ամենաընթերցվածը

Նմանատիպ նորություններ