Սա պատմելու բան չէ, Սա զգալո՜ւ բան է: Դրա համար պիտի, Տեսնել Երևա՜նը…

Պարույր Սևակ

Ղեւոնդ Տէր Պետրոսեան

am
Ghewond Ter Petrosean_36132

Ամանոսի մարտական երիտասարդներուն մէջ

ապստամբութեան դրօշը պարզելով կռուի դաշտ

նետուելու եւ պայքարելով թուրք դահիճին դէմ

պատուաւոր ապրելու կամ պատուաւոր մեռնելու

զգացումը հետզհետէ կը զօրանայ։

 

Ղեւոնդ Տէր Պետրոսեան

 

Մարաշ, Մայիս 24, 1897 – Պէյրութ, Օգոստոս 7, 1966

 

Յետ եղեռնեան տարիներուն եղաւ կրթական ազնուական մշակը՝ Միջին Արեւելքի գաղթավայրերու հիւղաւաններէն եւ այնուհետեւ ծնունդ առած մեր կրթական օճախներու մէջ հասակ առնող նոր սերունդին դաստիարակութեան: Տէր Պետրոսեան ծառայեց Կիլիկիոյ ազատագրման շարժումին որպէս ռամկավար շարքային: Դառնալով հիմնադիրն ու երկար տարիներու ատենապետը Ամանոսի Հայրենակցական Միութեան, իր հայրենակիցներուն մօտ վառ պահեց երազը անպայմանօրէն վերադառնալու հայրենի տուն: Եւ այդ կրցաւ փոխնցել նաեւ աւելի նոր սերունդին:

Ամանոսցիները ազգային եկեղեցական առաջնորդներու հարուստ հունձք մը տուին հայութեան. Այսպէս, կար շրջան մը երբ մեր կարեւոր թեմակալ առաջնորդները ամանոսցիներ էին: Արամ Արք. Քէշիշեան՝ Լիբանանի թեմի առաջնորդ եւ այժմու Կիլիկեան Աթոռի գահակալը, Վաչէ Արք. Յովսէփեան՝ Արեւմտեան Ամերիկայի թեմի առաջնորդ, Արտակ Արք. Մանուկեան՝ Պարսկաստանի թեմի առաջնորդը, Վազգէն Արք. Քէշիշեան՝ Գանատայի թեմի առաջին առաջնորդը. Ու դեռ Վեր. Յարութիւն Սաղըրեան՝ հոգեւոր առաջնորդը Լիբանանի Հայ Աւետարանական համայնքին: Այսօր եւս կը շարունակէ ամանոսցին իր մասնակցութիւնը բերել հայ կեանքին:

Ղեւոնդ Տէր Պետրոսեանի ներշնչած ոգին անկասկած ունեցաւ իր բարերար ազդեցութիւնը բոլորին վրայ:

 

Ծնած էր Մարաշ, ամանոսցի ծնողքէ, Մայիս 24, 1897ին։ Որդին էր Պետրոս Քհնյ. Տէր Պետրոսեանի։ Նախնական ուսումը ստացած էր Ամանոսի ազգային վարժարանին մէջ, ապա յաճախած Այնթէպի Կեդրոնական Թուրքիոյ եւ Տարսոնի` Սէնթ Փոլ գոլէճները։ Տեղահանութեան պատճառով կ'անցնի Կ. Պոլիս, ուր կը պաշտօնավարէ YMCA եւ նոյն ատեն կ'ուսանի «Պրաուն» գոլէճը։

Քաղաքական աննպաստ պայմաններու հետեւանքով կը հեռանայ Կ. Պոլիսէն եւ 1923ին կը հաստատուի Լիբանան, միանալու ծնողքին։

Կանուխէն կ'ընդգրկէ ուսուցչական ասպարէզը` ազգին ամենէն էական ծառայութիւնը մատուցանելու համոզումով։ 1923էն սկսեալ մինչեւ իր մահը` 1966 կը պաշտօնավարէ որպէս ուսուցիչ, աւագ ուսուցիչ եւ տնօրէն։ Նախ եօթ տարի ուսուցանած է Ամերիկեան Նպաստամատոյց Ընկերութեան (Նիր Իսթ Րիլիֆի) Ճիպէյլի, Սայտայի եւ Անթիլիասի որբանոցներուն մէջ, յետոյ, նոյն ընկերութեան կողմէ կոչուած է վարիչ քարտուղարի պաշտօնին զոր վարած է չորս տարի։ Որպէս բարձր բարոյականի տէր եւ վստահելի անձ, իրեն յանձնուած է հարիւրաւոր որբերու տեղաւորման կենսական գործը։ Այդ սերունդէն շատեր ապագային գտնուեցան ազգային առաջնորդող դիրքերու վրայ` մտաւորական, կուսակցական թէ առեւտրական ասպարէզներու մէջ։

Այնուհետեւ, 21 տարի կը պաշտօնավարէ իբրեւ տնօրէն ազգային Մեսրոպեան վարժարանի, շատ խեղճ պայմաններու տակ եւ ի գին ամէն տեսակի զոհողութեանց։ Կեանքի վերջին վեց տարիներու շրջանին կը պաշտօնավարէ Պէյրութի Վահան Թէքէեան վարժարանին մէջ։

Ամուսնացած էր Սառա Տէր Մարկոսեանի հետ, ունենալով երեք զաւակներ. Ալպերդ, Մարի եւ Հրաչ։ Իր տունը եղած է ազգային տուն, դուռը միշտ բաց ժողովներու եւ նպաստներու բաշխման համար։ Հրաչ հետեւած է հօր կուսակցական ուղիին եւ Ամերիկա հաստատուելով եղած է օգտակար նիւթապէս Գալիֆորնիոյ ՌԱԿի շրջանակին։

Մշակութային, միութենական, ազգային եւ կուսակցական բեղուն կեանք մը ունեցած է Ղեւոնդ Տէր Պետրոսեան։

ՀԲԸՄի անդամագրուած է 1928ին, Պէյրութ։ Եղած է հաւատաւոր եւ նուիրեալ անդամը ու հիմնած է քէմբի` Ամանոս եւ Էշրէֆիէի ՀԲԸՄի մասնաճիւղերը եւ երկար տարիներ վարած է անոնց մասնաժողովներուն ատենադպիրի եւ գործիչի պաշտօնները։ Եղած է հիմնադիրներէն մին եւ քարտուղարը Հայ Երիտասարդաց Ընկերակցութեան եւ ատենապետը` նախկին «Անդրանիկ» ակումբի Տեղական Գործադիր Մարմնին։

Յիշեալ շրջաններուն մէջ, բազմաթիւ տարիներ կազմակերպած է «Մշակոյթի Օր»ուան հանգանակիչ յանձնախումբերը եւ մաս կազմած` անոնց։ Առաջին անգամ ինք հաստատած է «Մշակոյթի Օր»ուան հանգանակութիւնը Մեսրոպեան վարժարանին մէջ։ Վարժարանային հանգանակութեան այս գաղափարը որդեգրուած է յետագային ուրիշ դպրոցներու կողմէ։

Բազմիցս բանախօսած է տարեդարձներու առթիւ` Պէյրութ, Թրիփոլի եւ Դամասկոս։ ՀԲԸՄի վեթերանի վկայականին արժանացած է 1947ին։

Ազգային կեանքէն ներս, 1929-1931ին վարած է ատենապետութիւնը Էշրէֆիէի Ս. Աստուածածին (այժմ` Ս. Յակոբ) եկեղեցւոյ թաղական խորհուրդին։ Իր յարատեւ եւ անխոնջ ջանքերուն շնորհիւ գնուած է միեւնոյն եկեղեցիին ազգապատկան հողը։ Ղեւոնդ Տէր Պետրոսեան ութ տարի մասնակցած է Լիբանանի թեմի Գաւառական Ժողովին, ընտրուելով ազգային

երեսփոխան նախ` Ամանոսէն, յետոյ` Էշրէֆիէի թաղերէն։ Այս Ժողովին ատենադպիրը եղած է վեց տարի շարունակ։ Իբրեւ պատգամաւոր մասնակցած է Սարաճեան Կաթողիկոսի ընտրութեան։

31 տարիներ շարունակ, եղած է հիմնադիր ատենապետը Ամանոսի եւ Շրջակայից հայրենակցական միութեան վարչութեան եւ որպէս Ամանոսի շինութեան յանձնախումբի ատենադպիր յաջողցուցած է Տորայի Նոր Ամանոս հայաբնակ թաղին հողին գնումը։

Եղած է աննկուն գաղափարի մարդ։ 1919ին անդամակցած է Հայ Ռամկավար Կուսակցութեան, կնքահայրութեամբ` ՌԱԿի Կիլիկիոյ գործիչ Հայկազուն Արամեանի։ Նոյն տարուան վերջերը գործօն դեր կ'ունենայ ղեկավարելով զինեալ խումբերը եւ մասնակցելով թուրքերու դէմ մղուած շարք մը կռիւներու։ Զէնք փոխադրելու պաշտօնով կը ղրկուի Ատանա, Միհրան Տամատեանի մօտ։ Ճամբան երկաթուղին օդը հանուելով, ան կ'ապաստանի Ճիհան եւ ի վերջոյ զէնքերը կը վերադարձնէ Տէօրթ-Եոլ։ 1920ին կը մասնակցի ՀՍՌԿի ընդհանուր պատգամաւորական ժողովին, Կ. Պոլիս որպէս կիլիկեան պատուիրակ։

Ղեւոնդ Տէր Պետրոսեան գրեթէ կէս դար ծառայած է ազգին։ Եղած է ՌԱԿի գործիչ եւ վարած է վերին մարմիններու վարչական կարեւոր պաշտօններ։

1932ին հրատարակած է «Որբին գիրքը» հատորը որ ամփոփ պատմութիւնն է Մերձաւոր Արեւելքի նպաստամատոյց ընկերութեան որբանոցային կեանքին։ Իր երկրորդ հրատարակութիւնը պիտի ըլլար Ամանոսի եւ Շրջակայից հայրենակցական միութեան «Յուշամատեան»ը, որ երկար տարիներու աշխատանք մըն էր, գրեթէ տպագրութեան յանձնուելու վիճակին մէջ։

Սակայն մահը վրայ կը հասնի Օգոստոս 7, 1966ին եւ այդ գործը կը մնայ Ղեւոնդ Տէր Պետրոսեանի զաւակներու ու թոռներուն մօտ, սնտուկներու մէջ։ Ամանոսցի մտաւորական տղաք` Երուանդ Ակիշեան, Նուպար Ակիշեան, Տոքթ. Յարութիւն Սաղրեան, Վազգէն Արք. Քէշիշեան եւ Յակոբ Վարդիվառեան յաճախ դիմում կը կատարեն ողբացեալի հարազատներուն ունենալու այդ ձեռագիրները հրատարակութեան տալու համար։ Սակայն, յամառօրէն այդ կարեւոր գործը տակաւին պահ դրուած կը մնայ …։

 

Յակոբ Վարդիվառեան

Պայքար շաբաթաթերթ, դրոշակակիր պաշտոնաթերթ Ռամկավար Ազատական կուսակցության

 

Նիւ Ճըրզի

Լրահոս
Ամենաընթերցվածը

Նմանատիպ նորություններ