Խմբագրական «Պայքար» շաբաթաթերթի. Թուրքին չարիքն ու բարիքը

    Փոքրամասնութեանց ինչքին եւ նուիրական հաստատութեանց նկատմամբ սրբապղծութիւնը կեանքի ձեւ մըն է Թուրքիոյ մէջ: Երեք հազար տարուան քաղաքակրթութեան մը ժառանգը հարիւր տարիէ ի վեր կը կողոպտուի պետութեան եւ գանձախոյզներու կողմէ ու տակաւին կը շարունակէ նիւթ յայթայթել երկուքին ալ:
    Երկար տարիներէ ի վեր երբ հայ այցելուներ կ’երթան պատմական Հայաստանի քաղաքներն ու աւանները իրենց ծնողաց կամ նախնիներու բնակավայրերը տեսնելու` առաջին հերթին կը հանդիպին այդ գանձախոյզներուն, որոնք կը խոստանան բաժին հանել այցելուին, եթէ ան յօժարի մատնանշել իր ծնողաց կամ հարազատներուն պահած գանձերը: Այս հետապնդումը կը շարունակուի տասնամեակէ տասնամեակ եւ այդ գանձախոյզները, ինչպէս իրենց պետութիւնը չեն յագենար, չեն գոհանար հայոց թողած հարստութեան կողոպուտով որուն կպցուցած են նաեւ ՙլքեալ գոյք՚ պիտակը: Ոեւէ հայ որուն ծնողքը աքսորուած կամ նահատակուած է 1923ի թրքական հանրապետութեան հիմնումէն առաջ, իր տունը, իր սեփականութիւնը ՙհալալ՚ ըրած կը սեպուի թուրքին, կարծէք թէ ան իր կամքով հրաժարած ըլլար իր օճախէն, իր ստեղծած գանձերէն կամ … իր կեանքէն:
    Շարունակուող այս կողոպուտին մասին ամէն օր յայտնութիւններ կը ծանուցուին լրատու միջոցներով: Երկու դէպք տակաւին նոր ծանուցուած է մամուլի մէջ – թրքական ՙՊիրկիւն՚ թերթը վերջերս ծանուցած է որ Յուլիս 23ին բացումը կատարուած է հանրային ճեմիշներու, որոնք կառուցուած են Վանի շրջանին հայկական գերեզմանատան մը հողին վրայ: ՙՊիրկիւն՚ կը տեղեկացնէ թէ այդ շրջանին մէջ գոյութիւն ունեցած է հայկական թաղամաս մը, ուր ծնած է աշխարհահռչակ նկարիչ Արշիլ Կորքին: Նոյն վայրին մէջ գտնուած են մարդկային կմախքներ, ուրարտական հնութիւններ եւ Ք.Ա. մինչեւ երեք հազար տարուան քաղաքակրթութեան հետքեր:
    Հայաստանի մէջ նկարիչներու բնակարանները կը վերածուին տուն-թանգարանի: Իսկ հնագիտական առարկաները ԻՒՆԵՍՔՕի պաշտպանութեան տակ կ’առնուին իբրեւ մարդկային քաղաքակրթութեան վկայութիւններ. իսկ Թուրքիոյ մէջ այդ բոլորին վրայ կը կառուցուին ճեմիշներ, հաստատելով մարդկային քաղաքակրթութեան նոր որակ մը:
    Այլ առակ լուարուք.- ՙՏի Հապէռ.նէթ՚ թրքական կայքը կը հաղորդէ որ Էրզինճանի (Երզնկա) նահանգին մէջ Հայկական Ս. Տրդատ վանական համալիրը թուրք պետութեան կողմէ սեփականաշնորհուած է 16 թուրք գիւղացիներու: Ազիզ Տաղճի անունով հայ մը, որ նախագահն է Սասունի Հայերու Միութեան յայտնած է որ ՙայս որոշումէն ետք, եկեղեցի երթալու եւ աղօթելու համար ո՛չ թէ պետութենէն, այլ սեփականատէրերէն է որ պէտք է արտօնութիւն ստանալ՚:
    Ինչպէս կը տեսնուի Թուրքիոյ մէջ աջ ու ձախ կը կողոպտուին հայու ժառանգութիւնները եւ կը սրբապղծուին անոր եկեղեցիները ու գերեզմանները իբրեւ սովորական երեւոյթ:
    Ահա այս տխուր համայնապատկերին վրայ, յանկարծ ծագած է լոյս մը` պոլսահայութեան գիրկը ինկած է անակնկալ գանձ մը, որ պահ մը մոռցնել կու տայ համատարած կողոպուտն ու սրբապղծութիւնը:
    Արդարեւ Պոլսոյ հայոց պատկանող եկեղեցիներէն մէկուն գերեզմանատան գրաւման դիմաց թուրք պետութիւնը որոշած է նիւթական հատուցում կատարել: Այդ եկեղեցին Պէյքոզի Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցին է որ կը գտնուի Պոլսոյ ասիական մասին մէջ: Նոր կամուրջին եւ շրջանի այլ կառոյցներու բարձրացման հետ արժեւորուած են նաեւ հողատարածքները: Թուրք պետութիւնը բողոքներու, պահանջներու եւ դատերու դիմաց միշտ մնացած է անտարբեր եւ անդրդուելի: Սակայն, այս անգամ հրաշքը պատահած է եւ համայնքը նպաստաւորուած է ոչ անոր համար որ Էրտողանի կառավարութիւնը բարեխղճութեան կամ արդարամտութեան պահանջ մը զգացած է, այլ անոր համար որ ուզած է երեւութական նախաձեռնութիւն մը վերցնել Եւրոպական Միութեան պայմաններուն եւ ճնշումներուն դիմաց: 2003 թուին երբ Անքարա յուսալից էր որ ԵՄի բանակցութիւնները վերջապէս դուռ պիտի բանային Միութեան անդամակցութեան դիմաց, թուրք պետութիւնը որոշեց բարեացակամ արարք մը կատարել փոքրամասնութեանց նկատմամբ:
    Անշուշտ այդ յաջողութիւնն ալ այնքան դիւրին ձեռք չէ բերուած. Պէյքոզի եկեղեցւոյ ծխական խորհուրդը դատ բացած է Պոլսոյ քաղաքապետութեան եւ կրթական նախարարութեան դէմ 2008ին, հատուցում պահանջելու եկեղեցւոյ կալուածին կողքին գերեզմանատան հողի գրաւման դէմ. այդ հողին վրայ կառուցուած է պետական դպրոց մը:
    Եկեղեցին դատը շահած է տեղական դատարանի մը առջեւ սակայն, Վճռաբեկ Ատեանը շրջած է այդ վճիռը: Ի վերջոյ վերահաստատուած է վճիռը եւ արդէն Ս. Նիկողայոս եկեղեցւոյ հոգաբարձութիւնը ստացած է մասնակի հատուցում:
    Դատական այս հետապնդումներուն ընթացքին կարգ մը տեղաշարժներ տեղի ունեցած են նաեւ համայնքին մէջ: Սկիզբը Պէյքոզի եկեղեցական խորհուրդը, որուն ատենապետն է Վարուժան Մաղաքեան, մօտեցած է Սուրբ Փրկիչ հիւանդանոցի հոգաբարձութեան, որպէսզի ան ստանձնէ դատի հետապնդումը եւ հատուցման մատակարարումը: Հիւանդանոցի հոգաբարձութեան ատենապետը` Պետրոս Շիրինօղլու իրապէս ալ անգամ մը բարեխօսած է նախագահ Էրտողանին գործընթացը փութացնելու համար: Իսկ փոխ-ատենապետ Հերման Պալեանի միջամտութեամբ փաստաբան Ալի Էլպէյօղլու յօժարած է 20 տոկոսի շահաբաժինէն զիջիլ 14 տոկոսի:
    Սակայն, Պէյքոզի եկեղեցւոյ թաղային խորհուրդը հրաժարած է գործակցելէ հիւանդանոցի հոգաբարձութեան հետ եւ որոշած է գործակցիլ Պատրիարքարանի հետ, ՙնկատի ունենալով Պատրիարքարանի հանդէպ իր մեծ յարգանքը՚ կ’ըսէ Մարմարա օրաթերթը:
    Սակայն, յայտնի է թէ Պր. Շիրինօղլուի մենատիրական ձգտումները դեր մը ունեցած են զգուշութեան մղելու թաղային խորհուրդը:
    Պր. Շիրինօղլու այնպէս կը վերաբերի համայնքին մէջ, կարծէք թէ ինք ոչ միայն հիւանդանոցի հոգաբարձուն է, այլ տէրն ու տիրականը գաղութին: Իբրեւ յաջող առեւտրական կապեր ունի Էրտողանի շրջանակին հետ. միայն ստուգման պարագան այն է որ այդ կապերը ան կը ծառայեցնէ յօգուտ գաղութի՞ն թէ` գաղութը ենթարկելու իշխանութեանց:
    Մամուլի մէջ կատարուած բացայայտ քննադատութիւններէն կը պարզուի որ կացութիւնը դուրս մնացած է Շիրինօղլուի հասողութենէն: ՙՈրո՞ւ հարցուցած են՚ կը կրկնէ ան, բացայայտելով որ իրեն չեն հարցուցած: Նոյնպէս ան կասկածներ կը յայտնէ գործողներու ձեռնհասութեան մասին եւ մանաւանդ` հատուցման գումարներու յանձանձումին մէջ:
    Կրթական նախարարութիւնը գրաւուած հողին դիմաց Պէյքոզի թաղային խորհուրդին հատուցած է 26 միլիոն թրքական լիրա. սակայն թաղային խորհուրդի հաշւոյն մէջ մտած է 20 միլիոն 620,000 թրքական լիրա, տարբերութիւնը կը նկատուի փաստաբանին բաժինը ինչ որ չափազանցուած կը թուի: Վերջին տեղեկութիւնները կը հաղորդեն թէ փաստաբանը համակերպած է 8 տոկոս բաժնին, նկատի ունենալով որ տակաւին Պոլսոյ կուսակալութիւնն ալ նման գումար մը պիտի հատուցած ըլլայ:
    Ամբողջ հատուցումը պիտի համապատասխանէ 11-12 միլիոն ամերիկեան տոլարի:
    Պէյքոզի եկեղեցին համարեա կորսնցուցած է իր ծուխերը. սակայն թաղային խորհուրդը խոհեմութիւնը ունեցած է համաձայնելու որ ամբողջ համայնքը օգտուի այդ գումարին հասոյթներէն:
    Կազմուած է երեք խմբաւորումներէ բաղկացած մարմին մը – Պէյքոզի թաղային խորհուրդը, Յովակիմ 1461 հիմնադրամը եւ VADIPը (Հայկական Վաքըֆներու Համախմբումը). այս վերջնոյն նախագահը Պր. Շիրինօղլուն է:
    Շատ մը գաղութներու մէջ հատուածական նկատումներով կամ քինախնդրութեամբ կորստեան դատապարտուած են համայնքային հարստութիւններ, ինչպէս Փարիզի Հայ Տունը:
    Պոլսոյ այս նախանձելի օրինակով կը գործէ եգիպտահայ գաղութը: Ճիշդ է թէ համայնքը նօսրացած է, սակայն, նախագահ Ապտէլ Նասէրի իշխանութեան օրով գրաւուած համայնքային կալուածները նախագահ Անուար Սատաթի օրով վերադարձուեցան համապատասխան համայնքներուն: Հայոց եկեղեցին եւ Բարեգործականը մեծապէս օգտուեցան այս իրադարձութիւններէն. եկեղեցւոյ շուրջ գոյացած է համախոհական վարչութիւն մը որ արդարօրէն կը սատարէ դպրոցներուն, թերթերուն, ակումբներուն եւ կարօտ անհատներուն:
    Անդրադառնալով Պոլսոյ պարագային շատ հաւանական չէ որ հազարաւոր գրաւեալ կալուածներու դիմաց նոր հատուցումներ կատարուին, տրուած ըլլալով Թուրքիոյ եւ Եւրոպական Միութեան միջեւ յառաջացած քաղաքական լարուածութիւնը վերջին շրջանին:
    Պատմական առիթ մըն էր այս հատուցումը Պոլսոյ հայութեան որ գիտցաւ խոհեմ կերպով օգտագործել` յօրինակ այլոց:

    Share Button

    Հոդվածներ

    Եկէք Համաձայնինք` Որպէսզի 2018 Մայիսին, Հայոց Պետականութեան Հարիւրամեակը նշուի Համահայկական Եւ Համերաշխ Ոգիով. Դոկտ. Արշաւիր Կէօնճեան

    Օգոստոսի 15 , 2017 , 20:03
    Համաշխարհային չափանիշով գիտնական եւ համալսարանի դասախօս որ զուգահեռաբար ստանձնած է ղեկավար դերեր ազգային գլխաւոր կազմակերպութիւններէն ներս: Ելեքտրագիտութեան գծով University of Pennsylvania համալսարանէն իր դոկտորան ստանալէ ետք, ան 1965-ին հաստատուած է Գանատայի Մոնթրէալ

    Լրահոս

    Միջոցառումներ

    • 20:27
      14.08

      Կարապի լճում կներկայացվեն քանդակագործ Աշոտ Հարությունյանի քանդակները

    • 18:05
      14.08

      Հայ և վրացի երիտասարդ կոմպոզիտորներն ու կատարողները կհանդիպեն Դիլիջանում

    • 18:07
      12.08

      Տեղի կունենա նկարիչ Հրաչյա Ռուխկյանի նկարների ցուցադրությունը

    • 20:31
      11.08

      Բացօթյա կինոդիտում՝ Գառնու տաճարի տարածքում

    • 19:06
      11.08

      Երևանում տեղի կունենա «Երիտասարդ Երևան» դիջեյների մրցույթ-փառատոն