• USD 481.93
  • GBP 633.83
  • EUR 569.16
  • RUB 8.37
  • GEL 193.94
Հոկտեմբեր 20, 2017
Լրահոս, Մեր ձայնը, Խմբագրական
22.08.2017 | 13:47

Խմբագրական «Պայքար» շաբաթաթերթի. Արձաններու ճակատամարտը

Արձաններու ճակատամարտը միայն յատուկ չէ Հայաստանին. պատմական դէմքեր կ'ապրին ու կը մահանան սակայն անոնց արարքները կը շարունակեն ոգեւորել կամ խռովել զանգուածները յաջորդական դարերու ընթացքին:

Ընթացիկ տարուան մէջ, երբ սկսաւ շարժումը` պետական կամ համազգային տարողութեամբ տօնելու առաջին հանրապետութեան հարիւրամեակը, սիրոյ, համերաշխութեան եւ համախմբումի ոգի մը որդեգրելէ առաջ` գլուխ ցցեց հատուածականութիւնը, արձաններու ճակատամարտի կերպարանքով: Դաշնակցութիւնը կ'ուզէ սեփականացնել առաջին հանրապետութիւնը, չբաւարարւելով իր իրագործումներով. եւ այդ սեփականացման ճիգին մէջ կ'ուզէ Երեւանի սիրտին վրայ կանգնեցնել Արամ Մանուկեանի արձանը. ինչո՞ւ Արամ Մանուկեան եւ ոչ ուրիշ հերոսի մը արձանը, որովհետեւ ենթական դաշնակցական է:

Դաշնակցութիւնը իր հերոսները համազգայնացնելով շատ աւելի ազդու եւ ազգանուէր գործ մը կատարած կ'ըլլայ քան փորձելով իր կամքը պարտադրել համայն հայութեան:

Այսօր Սողոմոն Թեհլիրեան, Արշաւիր Շիրակեան, Միսաք Թորլաքեան եւ միւս ամբողջ հոյլը վրիժառու դէմքերուն սրբագործուած են ամէն հայու սրտին մէջ, թանձրացած վրէժխնդրութեան արտայայտիչները դարձած են: Հակառակ որ այդ վրիժառու բազուկներուն գրեթէ բոլորը դաշնակցականներ էին` այսօր դաշնակցութեան վրայ պարտք չիյնար համայն հայութեան պարտադրելու համար կռիւի մէջ մտնելու:

Ինչպէս այս շաբաթ հանդիսատես եղանք` ամբողջ Ամերիկայի քաղաքական կեանքը վերածուեցաւ արձաններու ճակատամարտի, որովհետեւ արձանները խորհրդանշաններ են, գաղափարներու քարացումներ են, որոնք կ'առաջնորդեն մեր այսօրուան ընկերութիւնը` պատգամելով անցեալէն:

 

Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմը կայացաւ 1861-էն մինչեւ 1865, հիւսիսի եւ հարաւի միջեւ սեւամորթ ստրուկներու ազատագրութեան եւ նահանգներու իրաւասութեանց շուրջ ծագած վէճերուն պատճառով: Հիւսիսը յաղթեց եւ հարաւը (confederacy) պարտուեցաւ. սակայն մինչեւ այսօր գաղափարական կռիւը կը շարունակուի ամերիկեան երկիրը բաժանումէ ազատող այդ պատերազմին շուրջ:

Հարաւի զինուորական հերոսներէն մէկն էր Զօր. Ռապըրթ Ի. Լի, որ մինչեւ այսօր պաշտամունքի առարկայ է Հարաւի համակիրներուն համար, ինչպէս այսօր ոմանք կը փորձեն Դրօն պաշտամունքի առարկայ դարձնել` մոռացութեան տալով անոր գործակցութիւնը նացիներուն հետ:

Ուրեմն, Վըրճինիա նահանգի Շարլըթցվիլ քաղաքին մէջ ցոյցեր կատարուեցան Զօր. Լիի արձանին հեռացման կապակցութեամբ. սպիտակ ցեղապաշտներ բախումներ ունեցան ձախակողմեան ոյժերու հետ, որոնց համակիրներէն կին մը զոհ գնաց ցեղապաշտներու գրոհին:

Նախագահ Թրամփ նախ դատապարտեց ցեղապաշտները եւ ապա, երկու օր ետք, միտքը փոխելով մեղադրեց երկու կողմերն ալ հաւասարապէս: Այդ երկդիմութիւնը վերածուեցաւ քաղաքական հսկայ բանավէճի մը, եւ այսօր Քոնկրէսի մէջ փոքրամասնականներու (դեմոկրատ) պետը Նենսի Փելոսի կ'առաջարկէ որ արձաններու շուրջ ստեղծուած հակաճառութիւնը քննարկուի ամերիկեան քոնկրէսին մէջ: ՙՀարկ չկայ փառաբանելու Քանֆետըրըսիի բիրտ միակողմանիութիւնը խորհրդանշող դէմք մը, ազգին նուիրական կառոյցներէն ներս, կամ երկրին շուրջ՚, ծանուցեց տիկին Փելոսին:

 

Յաջորդ օրը տիկին Փելոսիի գրասենեակը յայտարարեց, որ իր իշխանութեան օրերուն` իբրեւ Քոնկրէսի խօսնակ, ինք Զօր. Լիի արձանը իջեցուցած էր կառավարութեան շէնքի գետնայարկը:

Կարծէք նախագահ Թրամփի ստեղծած քաղաքական փոթորիկը բաւարար եղած չըլլար, ան եկաւ անգամ մը եւս իւղ թափելու կրակին վրայ` ողբալով հարաւի խորհրդանիշներուն վերացումը, գրելով ՙՏխուր է տեսնել, որ պատմութիւնն ու մշակոյթը մէր հզօր երկրին բզիկ-բզիկ կ'ըլլան` վերացումովը գեղեցիկ արձաններու եւ յիշատակարաններու՚:

Քաղաքագէտներու - նոյնիսկ հանրապետականներու - շարքին սկսած են մտածել, որ նախագահ Թրամփ իր անճահ ելոյթներով յաճախ կը պառակտէ Ամերիկայի հասարակական կեանքը: Նոյնիսկ Ամերիկայի նախագահներու պատմութեան մասնագէտներէն մէկը կ'առաջարկէր, որ Քոնկրէսը պէտք է ձեռք առնէ սահմանադրութեան 25րդ յաւելուածը (25th amandment) որ կը վերաբերի անկարող նախագահներու պաշտօնազրկման:

Գալով մեր արտին` այնտեղ եւս գլուխ ցցած է հատուածականութիւնը, քիչ մըն ալ կառավարութեան տկարութեան եւ անիրազեկ ըլլալուն պատճառաւ. պետական օրհներգն ու պետական զինանշանը զոհաբերուեցան դաշնակցութեան, այն շուտիկ տրամաբանութեամբ, որ Դաշնակցութիւնը սփիւռքը կրնար ենթարկել Հայաստանին: Մինչդեռ սփիւռքը ոչ ոքի ապրանքն է, սփիւռքը չի կրնար ենթարկուիլ անգամ ինքն իրեն:

Բարեբախտաբար անկախ ձայներ սկսած են բարձրանալ Արամի արձանի հատուածական բնոյթին մասին:

Միւս կողմէ գոյութիւն ունի Անդրանիկի պարագան, որ պարզ զինուորի մը նման տեղաւորուեցաւ Եռաբլուրի մէջ (առանց նուաստացման դոյզն միտքն ունենալու Եռաբլուրի միւս ննջեցեալներուն մասին):

 

Անդրանիկը վեր է բոլոր կուսակցութիւններէն. առասպել կայ նոյնիսկ այն մասին, որ Աթաթուրքը լսելով Անդրանիկի երգը լսած ըլլայ Յակոբ Տիլաչարին` ՙԵթէ Անդրանիկի մարտերը յաջողէին` ան նստած պիտի ըլլար իմ աթոռիս վրայ՚: Նոյնիսկ եթէ այս առասպելը հիմք չունի, ըսուած ճշմարտութիւնը կը սահմանէ Անդրանիկը:

Արեւելահայերը առաջին օրէն չճանչցան Անդրանիկի մեծութիւնը, իրենց քաղաքական խլութեան պատճառաւ: Միւս կողմէ Դաշնակցութիւնը անխնայ պայքար մղեց անոր անձին ու գործին շուրջ:

Անդրանիկի մահուան առիթով Դաշնակցութեան Յունաստանի օրկանին մէջ երեւցած խմբագրականը բարացուցական է, որ կ'ըսէ. ՙԱնդրանիկը հռչակուեցաւ ազգային հերոս: Քիչ դաշնակցական ըլլալը, քիչ հայ ըլլալուն հաւասար էր: Եւ Անդրանիկ, ժամանակի ընթացքին, կորսնցուց նաեւ իր հայու յատկանիշները, քանի որ կորսնցուցած էր հայութեան ծառայելու ու իր անձը անոր շահերուն ստորադասելու առաքինութիւնը՚:

Այսքան ապահայ եւ այսքան ստորին վերաբերում Ազգային հերոսին հանդէպ կարելի չէ երեւակայել: Իրականութիւնը այն էր, որ Անդրանիկ հրաժարեցաւ Դաշնակցութենէն, որովհետեւ համազգային հերոսին համար հատուածականութիւնը միայն բռնաշապկ մը պիտի ըլլար: Հրաժարեցաւ` որովհետեւ այդ կուսակցութեան գաճաճ ղեկավարները իրենց թեւին տակ կ'ուզէին պահել հայ ազատագրութեան արծիւը:

Անդրանիկի հանդէպ կը շարունակուի միեւնոյն ոխակալ ոգին, եթէ ոչ խօսքով, այլ` վերաբերումով:

Ամերիկացիք ուշ կամ կանուխ կը վերացնեն կամ կը լուծեն իրենց վէճերը արձաններու ճակատամարտին շուրջ ու կը շարունակեն համագործակցութեամբ վարել պետութեան գործը: Բայց հայոց մէջ վէճերն ու ոխակալութիւնները յաւիտենական են:

Արդեօք անոր համար չէ՞, որ Ամերիկան կը մնայ այդքան հզօր, ու մեր երկիրը` այնքան խեղճուկ:

 

 

 

 

 

«Պայքար» շաբաթաթերթ



    Լրահոս
    Օրացույց
    Ամենաընթերցված
    30/09/2017 03:07event_type_4
    asas