• USD 481.93
  • GBP 633.83
  • EUR 569.16
  • RUB 8.37
  • GEL 193.94
Հոկտեմբեր 23, 2017
Գլխավոր լուր, Հոդվածներ, Լրահոս, Մեր ձայնը, Խմբագրական
10.10.2017 | 15:47

Վաչէ Բրուտեանի անզօր նկրտումները` 2018 մայիսեան հարիւրամեակի առիթով. Դոկտ. Արշաւիր Կէօնճեան

Մինչ վերջին շաբաթներուն հայ մամուլը հասկնալիօրէն գերզբաղուած էր Հայաստան-Սփիւռք վերջին համաժողովին մասին տեղեկութիւններով, գնահատականներով եւ քննադատութիւններով, բազմաթիւ տեղերէ ուշադրութեանս յանձնեցին թէ Պրն. Վաչէ Բրուտեանի ստորագրութեամբ պատասխան յօդուած մը երեւցած է Դաշնակցական մամուլի բազմաթիւ օրկաններու մէջ, հակադարձելու համար, ՙՊայքար՚ շաբաթաթերթի Օգոստոս 13 թիւին մէջ ստորագրած յօդուածիս որուն վերնագիրն է ՙԵկէք համաձայնինք որպէսզի 2018 Մայիսին, Հայոց Պետականութեան Հարիւրամեակը նշուի Համահայկական եւ Համերաշխ ոգիով՚:

Երբ ձեռքս առի Պրն. Բրուտեանի պատասխան յօդուածը, զարմանքս մեծ էր կարդալով ՙՀամերաշխութեան Անունով Կարելի Չէ Համերաշխութիւնը Ականահարել՚, հակասութիւն ցոլացնող վերնագիրը...:

Փոքր պրպտումէ ետք տեղեկացայ թէ Պրն. Բրուտեան տնօրէնն է ՙ ՀՅԴի Արխիւներու Հիմնարկին ՚: Այդ ընթացքին նաեւ տեսայ YouTube-ի վրայ ունեցած իր մէկ հարցազրոյցը ուր ան արդար գոհունակութեամբ կը հաստատէ թէ իր ձեռքին տակ ունի հարուստ եւ մանրամասն թղթածրարներ եւ փաստաթուղթեր եւ այդպիսով մօտէն ծանօթ է տարիներու ընթացքին ՀՅԴի ունեցած գործունէութեանց, վարչութեանց առած որոշումներուն եւայլն: Վերջապէս, վերադարձայ ուշադրութեամբ կարդալու ակնարկուած իր յօդուածը եւ բնականաբար եզրակացուցի թէ հերթականութեամբ անհրաժեշտ է որ ես ալ իմ կարգիս ընդլայնեմ իմ յօդուածիս մէջ արտայայտած միտքերս եւ ներկայացուցած տուեալներս եւ ապա` կարծիքս եւ գնահատականս տամ Պրն. Բրուտեանի պատասխանին մասին:

Նախ կ'ուզեմ գոհունակութիւնս յայտնել անոր համար որ Պրն. Բրուտեան իր պատասխանին մէջ լայն մէջբերումներ կատարած է իմ յօդուածէս: Արդարեւ, ուշադիր ընթերցողը եթէ նոյնիսկ տակաւին կարդացած չէ իմ յօդուածս, տեսնելով այդ մէջբերումները միայն, արդէն իսկ կ՛եզրակացնէ որ Պրն. Բրուտեան այս վերջիններուն մէջ իսկ պէտք էր կարենար գտնել իր կարգ մը քննադատութեանց եւ առարկութեանց պատասխանները:

Հետեւաբար այժմ ստիպուած եմ ի գին կարգ մը կրկնութիւններու տալ յաւելեալ տուեալներ եւ ընդլայնել որոշ կէտեր որոնք գիտակցաբար զանց առած էի իմ յօդուածիս մէջ` չարծարծելու համար այնպիսի նիւթեր որոնք հաճելի պիտի չթուէին Պրն. Վաչէ Բրուտեանին եւ ընդհանրապէս հաւատաւոր Դաշնակցական կուսակցականի մը, ուզած էի գիտակցաբար, ընդհակառակն շեշտը դնել հիմնական տուեալներու վրայ, եզրակացնելու համար թէ ամէն պատճառ կայ որպէսզի 2018 Մայիսին նշուելիք Հայ Պետականութեան Հարիւրամեակը կատարուի համահայկական եւ համերաշխական ոգիով, խուսափելով մանաւանդ սեփականացման փորձութիւններէն:

Պրն. Բրուտեան իր երկար յօդուածին մէջ ընդլայնած միտքերով եւ արտայայտած խորհրդածութիւններով բոլորովին կը ձախողի համոզելու թէ իմ գրութիւնս, ընդհակառակը ՙ կþականահարէ ՚ համերաշխական ոգին: Արդարեւ կարդալով յօդուածագրին տողերը, մեր վերջին հարիւրամեայ պատմութեան ծանօթ ընթերցողը դիւրաւ կ'եզրակացնէ թէ յօդուածագիրը իր հաշւոյն` լաւ, հաւատարիմ եւ դասական հասկացողութեամբ (classic) պարտաճանաչ ՀՅԴի անդամ մըն է անկասկած: Արդարեւ, իր ՀՅԴի դերին եւ գործունէութեան բնութագրումը, սկսելով Առաջին Հանրապետութեան շրջանէն եւ անցնելով անոր յաջորդող տասնամեակներու բոլոր հանգրուաններէն, ճշգրիտ կերպով կը համապատասխանէ ամբողջ այդ տարիներուն ընթացքին, պաշտօնական Դաշնակցական մամուլին եւ գործիչներուն որդեգրած միահեծան (one track minded), այլամերժ եւ դաշնակցականակեդրոն գործելակերպին, երբ նոյնիսկ այդ կեցուածքը պատճառ դարձած է Սփիւռքը ալեկոծող, բաժանարար լուրջ հետեւանքներու:

Այժմ անցնինք ընդհանրութիւններէն, կարգ մը մեկին եւ բացայայտ տուեալներու նշումին:

Նախ որպէս վերյիշեցում եւ յաւելեալ լուսաբանութիւն, Պրն. Բրուտեանին նկատողութեան կը յանձնեմ թէ ես, ինչպէս նաեւ Ռամկավար մամուլը յստակօրէն եւ առանց վարանումի, անցեալին ինչպէս այսօր, կը հաստատենք թէ 1918 Մայիս 28ը յիշատակութեան արժանի պատմական թուական մըն է հայ ժողովուրդին համար: Նոյնպէս չենք ժխտեր, այլ կը հաստատենք թէ ՀՅԴն այդ շրջանին կարեւոր քաղաքական ոյժ մըն էր հայ իրականութեան մէջ: Սակայն եւ այնպէս կը յիշեցնենք նաեւ թէ այդ նոյն շրջանին, կը գործէին եւ կարեւոր դեր ունեցած են մէկէ աւելի ուրիշ քաղաքական հոսանքներ ինչպէս Ս.Դ.Հ. Կուսակցութիւնը, Ժողովրդականները, եւ այլն: Նոյնպէս, որպէս պաղ իրականութիւն կը յիշեցնենք եւ պէտք է ընդունինք թէ ինչ որ ալ ըլլայ այդ օրերու քաղաքական ոյժերու համեմատական կարեւորութիւնը, առաջին անկախութիւնը եւ անոր իբր հետեւանք Առաջին Հանրապետութեան հռչակումը, հայոց փափաքով, կամքով եւ որեւէ մէկուն յաղթանակով չէ որ իրագործուած է, այլ ան մեր վրայ պարտադրուած է Օսմանեան իշխանութեան կողմէ (տեսնել Սիմոն Վրացեանի հանրածանօթ վկայութիւնները) որովհետեւ չկար երկընտրանք: Հետեւաբար մինչ այդ օրերու խառնաշփոթ եւ տագնապալից պատմութեան ընթացքին եղած են բազմաթիւ ճակատամարտեր, հերոսական արարքներ եւ առաջնորդներ, ոչ Դաշնակցութիւնը եւ ոչ ալ ուրիշ որեւէ խմբաւորում կրնայ յաւակնիլ թէ ինք է որ ապահոված է այդ անկախութիւնը: Վերջակէտ:

Աւելորդ եւ անպտուղ նկատելով, խուսափած էի իմ յօդուածիս մէջ թուարկումներ եւ վերլուծումներ կատարելէ` երկու տարի տեւած Առաջին Հանրապետութեան շրջանին Դաշնակցութեան գործունէութեան սխալներուն մասին:

Այդ շրջանին, ան բոլորովին արհամարհելով տրամադրելի քաղաքական այլ ոյժերու գործակցութիւնը ապահովելու եւ միացեալ ջանքերով գործելու կենսական գաղափարը, կոպտութեամբ իշխանութեան ծիրէն դուրս հրեց քաղաքական միւս հոսանքներու ներկայացուցիչները: Ան անհեռատես եւ ապարդիւն կերպով կազմակերպեց Փետրուարեան եղբայրասպան ապստամբութիւնը: Ան գիտնալով հանդերձ թէ կորսնցուցած էր երկրին իշխանութիւնը, ստորագրեց Ալեքսանդրապոլի աղէտալի դաշնագիրը եւայլն եւայլն: Ան հետեւաբար, դրականին հետ պէտք է կրէ պատասխանատուութիւնը վրիպումներու եւ ձախորդութեանց:

Նպատակս համերաշխ ոգի ստեղծելն է եւ ոչ առճակատում եւ վէճ:

Պրն. Բրուտեան տակաւին կը շարունակէ եւ երկարօրէն կը ջանայ Դաշնակցական դասական մօտեցումով արդարացնել իր կուսակցութեան, ՀՅԴին, ՙ70 տարիներ շարունակ տարած պայքարը Խորհրդային Հայաստանին եւ անոր ի նպաստ կատարուած բոլոր հայրենասիրական աշխատանքներուն դէմ, իբրեւ թէ ՙՄիացեալ Ազատ եւ Անկախ Հայաստանի իտէալին ի խնդիր՚, եւ այդ բառերով թափ առած իր թռիչքով տարուած, կþաւելցնէ ի վերջոյ թէ ՙայս պայքարին ելքը յայտնի է բոլորիս...՚: Այսինքն յօդուածագիրը կը հաւատայ եւ ըսել կþուզէ թէ այսօրուայ անկախ Հայաստանը այսինքն Երրորդ Հանրապետութիւնը արդիւնքն է Դաշնակցութեան տարած այդ պայքարին:

Ահա' այստեղ եւս ստիպուած եմ յուսախաբ ընել Պրն. Բրուտեանը եւ անգամ մը եւս զինք դէմ յանդիման դնել սառն իրականութեան հետ որ չի համապատասխանէր երբեք իր բաղձանքին:

Արդարեւ իրականութիւնը այն է թէ, ինչպէս մատնանշած էի իմ յօդուածիս մէջ, 1991-ին Հայաստան հռչակեց իր անկախութիւնը, եւ Երրորդ Հանրապետութիւնը, անգամ մը եւս, ոչ որպէս իր ոյժերով վաստկած ճակատամարտի մը կամ պայքարի մը իբրեւ արդիւնք, այլ որովհետեւ իրմէ անկախ եւ իր ոյժերէն բոլորովին վեր պարագաներու բերմամբ Խորհրդային Միութիւնը ամբողջովին կազմալուծուեցաւ եւ Հայաստան բոլոր միւս Խորհրդային Հանրապետութեանց կարգին դարձաւ անջատ եւ անկախ պետութիւն: Ո՞ւր էր Դաշնակցութիւնը և ի՞նչ համեմատութիւն կը ներկայացնէր կազմուած առաջին խորհըրդարանէն ներս հակառակ տարիներու իր յոխորտանքներուն:

Մէկ բան բոլորովին որոշ եւ բացայայտ է, ՀՅԴը եւ իր այսպէս կոչուած 70 տարուայ հակախորհրդային եւ հետեւաբար հակահայաստանեան, Սփիւռքը պառակտող պայքարը մազաչափ մը իսկ չէ նպաստած այսօրուան Հայաստանի անկախացման: Ափսոս որ Պրն. Բրուտեան եւ իր պատկանած կուսակցութիւնը, ամէն անգամ, որ ՙանկախութիւն՚ բառին հետ առնչուած նիւթ մը արծարծուի, յատուկ շուտիկութեամբ եւ իրենք իրենց իսկ ստեղծած գրականութեան վրայ հիմնուելով, կ'ուզեն իրենց կուսակցութիւնը տէր եւ պաշտպանը հռչակել այդ վսեմ գաղափարին: Կը ցաւիմ Պրն. Բրուտեան թէ անգամ մը եւս ստիպուած յուսախաբ կþընեմ ձեզ:

Ըսած էի եւ կը կրկնեմ թէ ի սէր համերաշխութեան իմ յօդուածիս նպատակը չէր անդրադառնալ անցնող 100 տարիներու ընթացքին արձանագրուած տխուր էջերուն: Տակաւին, որպէս ՀՅԴի Արխիւներու Հիմնարկի տնօրէն, Պրն. Բրուտեան իր ձեռքին տակ ունի վստահաբար ներքին, ՀՅԴի գործունէութեան յատուկ, մեծ թիւ մը թղթածրարներու եւ փաստաթուղթերու որոնց ես անձնապէս եւ բնականաբար նաեւ սփիւռքահայ պատմութեամբ հետաքրքրուած մեծ թիւով կազմակերպութիւններ եւ անհատներ, պիտի ուզեն բացայայտումը, քանի որ անոնք լոյս պիտի սփռեն այդ տարիներուն ընթացքին ՀՅԴին կողմէ գործադրուած ազգավնաս եւ անկիւնադարձային կարեւոր պատահարներուն:

Քանի մը օրինակներ տալու համար, կը յիշեմ 1933-ին Ղեւոնդ Արք. Դուրեանը, Նիւ Եորք Ս. Խաչ Եկեղեցիին մէջ, եկեղեցւոյ խորանին առջեւ սպաննելու եւ մարդասպանները ազգային հերոս կոչելու որոշումը: 1950-ական թուականներուն ,նախ Անթիլիասի Կաթողիկոսութեան թափուր մնացած Աթոռին համար կատարուած ընտրութեան մէջ ամերիկեան CIAի եւ Շամունեան կառավարութեան հետ գործակցելու որոշումը եւ ապա Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցին խորունկ տագնապի եւ բաժանումի մատնելու եւ տարբեր Էջմիածնապատկան թեմեր գրաւելու որոշումները: Յաջորդող տարիներուն, յատկապէս Պէյրութի մէջ Դաշնակցութեան հակառակ շրջանակին դէմ եղբայրասպան ահաբեկչութիւն հռչակելու որոշումը: Այս շարքը տակաւին կարելի է բաւական երկարել սակայն յատկանշական կերպով դաշնակցութեան գործելակերպը պատկերացնելու համար կ'ուզեմ զայն վերջացնել 1980ական թուականներու վերջերուն ապշեցուցիչ բացայայտումը թէ մինչ մէկ կողմէ ՀՅԴը ամէն երկրի մէջ Հայաստանի ի նպաստ որեւէ աշխատանք տանող անձ կամ կազմակերպութիւն իշխանութեանց կը մատնէր որպէս Կոմունիստ գործակալ, միւս կողմէ յանկարծ պարզուեցաւ թէ անոր ղեկավարները գաղտնի յարաբերութեան մէջ էին նոյն ինքը KGBի ղեկավարութեան հետ... եւ այս կը պատահէր այն օրերուն երբ Հայաստանի եւ Արցախի մէջ ծայր տուած էր Արցախի ազատագրման բուռն պայքարը...:

Կը խորհիմ թէ այսքանով միտքս բաւականին յստակ կերպով պարզեցի: Վստահ եմ թէ հասկնալի է բոլորին եւ յատկապէս Պրն. Վաչէ Բրուտեանին թէ

Ինչո՞ւ յօդուածիս նպատակն էր խուսափիլ անցնող 100 տարիներու պատմութեան խրթին եւ յաճախ տխուր ելեւէջներուն մասին բանավէճ ստեղծելէն:

Գալով արձան կանգնեցնելու խնդրին, այնտեղ եւս միտքս հասկնալի պէտք էր ըլլար: 1918ական տարիներուն, հայ կազմակերպուած կամ կիսա-կազմակերպուած հայկական ոյժերը առաջնորդող մէկէ աւելի հերոսներու անունները կը յիշուին տարբեր առիթներով: Այդ տարիներուն պատահած դէպքերը եւ իրադարձութիւնները տակաւին չեն բացայայտուած բոլորովին եւ չեն ենթարկուած պատմութեան խիստ քննարկումին: Արամ Մանուկեանի գովերգութեան կողքին կան նաեւ լուրջ վերապահութիւններ իր գործելակերպին մասին: Պէ՞տք է հիմա ձեռնարկել այդ բոլորին մանրամասն քննարկութեան թէ պարզ շուտիկութեամբ ջանալ առանց ուսումնասիրելու զետեել իր արձանը տեղ մը, որպէսզի որոշ տարիներ ետք տարբեր իշխանութեան մը գործի գլուխ գալուն պարագային պարզապէս ան ենթակայ ըլլայ վերցուելու իր տեղէն ինչպէս պատահեցաւ այնտեղ կանգնած նախորդ արձանին...: Երբ այս նիւթին արծարծման առիթով երբեմն կը յիշուի որպէս աարարկելի պարագայ Մեծն Տիգրանի անունը, հաւատացէք թէ առաջարկողները շատ լաւ գիտեն թէ Մեծն Տիգրան ապրած չէ 1918 թուականին... Հասկնալի ըլլալու է առանց բացատրութեան թէ Մեծն Տիգրան անվիճելի նշանաբանն է հայկական հզօր պետականութեան եւ հետեւաբար 2018ի հարիւրամեակին առիթով, ան յարմար պատկերացումն է վերահաստատուած Հայ պետականութեան հզօրութեան եւ յաւիտենականութեան` բոլորի մաղթանքին: Ահա ուրեմն բացատրութիւնը եթէ պէտք էր զայն արտայայտել այսքան երկար խօսքերով...:

Այս ընդլայնած բացատրութիւններէն ետք կը վերադառնամ ուրեմն ՙՊայքար՚ին մէջ ստորագրած յօդուածիս եզրափակիչ գլխաւոր յայտարարութեան` ՙԵկէք համաձայնինք չսեփականացնելու այս պատմական առիթը, որպէսզի 2018 Մայիսին, Հայոց Պետականութեան Հարիւրամեակը նշուի Համահայկական եւ Համերաշխ Ոգիով՚:

Իսկապէս ալ անհրաժեշտ է ամէն կերպով խուսափիլ հատուածականութեան առաջնորդող որեւէ նախաձեռնութենէ:

 

 

ԴՈԿՏ. ԱՐՇԱՒԻՐ ԿԷՕՆՃԵԱՆ

Մոնթրէալ

 

Պայքար շաբաթաթերթ, դրոշակակիր պաշտոնաթերթ Ռամկավար Ազատական կուսակցության

 

 



    Լրահոս
    Օրացույց
    Ամենաընթերցված
    30/09/2017 03:07event_type_4
    asas