• USD 482.36
  • GBP 647.76
  • EUR 568.99
  • RUB 8.19
  • GEL 188.42
Դեկտեմբեր 17, 2017
Գլխավոր լուր, Հոդվածներ, Լրահոս
14.10.2017 | 18:07

Պետրոս Դուրեանի շիրիմը, Պոլիսը եւ մենք …

Շաբաթ մը առաջ Պոլիս ապրող երիտասարդ մտաւորականներ բողոքի աղմուկ մը բարձրացնէին, կապուած Սկիւտարի ՝ Պաղլարպաշը գերեզմաննոցին մէջ գտնուող Պետրոս Դուրեանի շիրիմին շուրջ կատարուած «բարեզարդում»ներուն:

Խնդիրն այն էր, որ համայնքի հարուստ անձնաւորութիւններէն մին, տեսնելով Դուրեանի շիրիմին «անբարեխնամ» վիճակը տեղւոյն «Հայճար» ճարտարապետական ընկերութեան առաջարակած էր նոր նախագիծ մը պատրաստել, որուն հիմքով ալ շիրիմը պիտի դառնար ... աւելի «գրաւիչ»:

Պոլսահայ մտաւորական եւ «Ակօս» պարբերականի սիւնակագիր Սեւան Տէյիրմենճեան, որ «բարեզարդումէն» օրեր անց եւ պատահմամբ «դէպքի վայր» կ'այցելէր «ափ ի բերան» մնալով իր բողոքի ձայնը կը հնչեցնէր եւ կը պահանջէր իր առաջուան վիճակին վերադարձնել 1872-ին իր աչքերը յաւերժութեան փակած արեւմտահայոց արժանաւոր քերթողներէն մէկուն ՝ Պետրոս Դուրեանի շիրիմը:

 

Տէյիրմենճեան այս մասին «Ակօս»ին մէջ գրելով կ'ըսէր ՝ «Անցեալ շաբաթ Սկիւտար գացեր էի, Պաղլարպաշըի գերեզմանատունը, լուսանկարելու Վահան Թէքէեանի հօր՝ Գալուստին գերեզմանը (որ լքեալ վիճակի մը մէջ է եւ կարիք ունի խնամքի)։ Գերեզմանատունէն ելլելու ժամանակ ուզեցի այցելել նաեւ Դուրեանի շիրիմը։ Ցնցիչ անակնկալ մը կը սպասէր սակայն ինծի… Դուրեանի շիրմին ճիշդ առջեւը տեղադրուած էր քարի հսկայ զանգուած մը, որ իր խոշորութեամբ ու կոշտութեամբ կը խանգարէր երեք շիրիմներուն նուրբ ներդաշնակութիւնն ու խոտոր կը համեմատէր անոնց համաչափութեան։ Աւելի քան 120 տարիներու անցեալ մը ունեցող այս շիրիմը ինչո՞ւ ուզած էին եղծանել՝ նորոգել ուզելու քօղին տակ։ Պարզ նորոգութիւն մը թերեւս բաւ ըլլար։ Ինչո՞ւ չափազանցել եւ վայրը օտարացնել իր այցելուներէն։ Քարակոյտին վրայ քանդակուած էր «Իմ Մահը» բանաստեղծութեան հայերէն բնագիրը եւ, չես գիտեր ինչո՞ւ, թրքերէն թարգմանութիւնը։ «Իմ Մահը», որու վերջին քառեակը 1898-ին շիրմի ետեւի կողմը քանդակել տուած էր Եղիշէ Դուրեան։ Աչքէ հեռու տեղ մը, հասանելի միայն անոնց, որոնք աւելի հետաքրքրուած՝ պիտի մօտենային շիրիմին, պիտի դառնային շուրջը եւ պիտի զարմանային՝ սիւնի ետեւ կարդալով բանաստեղծութեան վերջին տունը, պիտի ուրախանային իրենց գիւտով։ Իսկ հիմա նոյնիսկ անկարելի է դառնալ շիրմին շուրջը, ուր մնաց կարդալ Եղիշէ Դուրեանի կողմէ քանդակուած քառեակը»:

 

 

 

Նոր շիրիմի ընդհանուր վիճակը եւ այդ վիճակէն բխող անպատեհութիւները ներկայացնելէ բացի Տէյիրմենճեան լռելեայն կը փորձէր հանրութեան հետ կիսուիլ Պոլսոյ մէջ տիրող «անիշխանական» վիճակին մասին:

Այսպէս ուրեմն համայնքին մէջ գերադասող ուժը կը դառնար դրամը, որուն ուժով ու շնորհիւ ալ կարելի պիտի ըլլար ամէն արժէքի մասին կարծիք տալ, փոխել, բարեփոխել նոյնիսկ «բարեզարդել»:

Դուրեանի շիրիմին պարագան մէկն է այն հարիւրներէն, որոնց մասին մենք անտեղեակ ենք , ու վստահ պէտք է ըլլալ, որ այսօր Պոլսոյ հայութեան համար Տէյիրմենճեանի եւ անոր նմանններուն տուած հարցադրումները արժանի են լուրջ քննարկման:

Ի վերջոյ, ո՞վ պիտի որոշէ, թէ որն է յարմարը համայնքի մը համար, որ անցնող յիսուն- եօթանասուն տարիներուն մնաց լուսանցքի վրայ եւ որուն համար այսօր բացուած են նոր հորիզոններ, բայց եւ այնպէս յայտնուած առիթներուն առջեւ կը պակսին իրական կամքը եւ ճիշդը կատարելու վճռական մօտեցումը:

 

Դուրեանի շիրիմին պարագան պարզապէս օրինակ մըն է, կան շատ աւելի առանցքային խնդիրներ, որոնց համար ալ համայնքը կարիքը կ'ըզգայ «գլուխ» մը ունենալու եւ այդ «գլուխ»ին շուրջ հաւաքուելով սիրտ- սրտի որոշումներ առնելու:

Առիթով մը Պոլսոյ դարաւոր Կեդրոնական վարժարանը կ'այցելէի: Հանդիպում ունեցայ վարժարանին տնօրէնուհիին հետ: Խօսեցանք տարբեր նիւթերու մասին ու Տիկին տնօրէնուհին մեր խօսակցութեան ամբողջ տեւողութեան իր մտահոգութիւններու տոպրակէն կը հանէր այսօրուան պոլսահայութեան ներկայացուցած պատկերը:

-Կան բազմաթիւ դրական փոփոխութիւններ, մեզի կը տրուին լաւ առիթներ, բայց այդ առիթները գործադրելու եւ իրականութիւն դարձնելու գետինը չունինք: Խօսքը բնականաբար մարդուժին մասին էր:

Խօսքը արեւմտահայոց երբեմնի մշակոյթի օրրանին մէջ նոր սերունդի նօսրացումին մասին էր, որուն հետեւանքով ալ Պետրոս Դուրեանի շիրիմը կը յայտնուէր՝ «անճոռնի» մօտեցումներու դէմ հանդիման:

Հարցը աւելի խորքային էր քան բանաստեղծի մը դարաւոր շիրիմին հանդէպ ցուցաբերուած դալուկ մօտեցումը: Շատեր կը խօսին Դուրեանի մասին, շատեր մեզ «կ'ահաբեկեն» Մեծարենցի մեծութեան մասին: Տակաւին «կը խաղան» Պարոնեանով եւ կ'երգեն Զարիֆեանի բառերով: Այս բոլորը կան: Այս բոլորը ցուցանիշ են, որ այսօր ալ արեւտահայոց «աստանդական» դարձած կեանքի բոլոր եզրագիծերուն վրայ գերիշխողը՝ Պոլիսն է

Պոլիսը նստած է մեր սրտերուն վրայ ու կը շարունակէ հեռուէն «կառավարել» մեր հաւաքական եսը: Մեր ինքնութեան կափարիչներուն վրայ այդ մեծ ու կարմիր քաղաքի նոճիներն են, որ կ'երկարին ու կը պատմեն մեզի Տիրան Չրաքեանի, Եղիա Տէմիրճիպաշեանի, ատեն մը հոն եղած Թէքէեանի, Յակոբ Օշականի եւ միւս մեծերուն մասին, բայց մենք լքած ենք այդ վայրը եւ հեռուներուն մէջ ՝ տանջահար, տանիքներուն վրայ, պատուհաններէն, սրահներէն ու խորաններէն մեր երկրի կորուստը կ'աղաղակենք... , համակարգիչներու վրայ մեր վաղեմի երկիրը կը փնտռենք ու ճերմակ գիրքերու եւ երաժշտական ունկնդրութիւններու երդիքներուն տակ կը փնտռենք մեզմէ հեռացած մեր եսին անունը:

Ո՞վ ենք մենք եւ ինչ է մեր սլացքին գինը, եթէ արեւմատահայ երկրին հանդէպ մեր ունեցած այսքան ապերախտ մօտեցումը, մեր վայելքներն ու ցոփութիւնը մեզ վերածած են սնոպ հայերու խումբի մը, որուն առաջին եւ վերջին երազն է հեռուէն դիտել Արարատը ու մեռնիլ անոր «ճան»ին...

Միշտ պիտի գրել Պոլսոյ մասին:

Այդ մեծ ամրոցին, որուն գետիններուն ու արմատներուն մէջ մեր էութեան գաղտաբառերը քաղցկեղին յաղթող շիճուկի մը պէս կը հոսին ու կը փրկեն մեր հիւլէները մահէ:

Այսօր Պետրոս Դուրեանն էր պատճառումը այդ կարօտին, որուն մէջ է, որ կը լողան մեր վաղուան երազները:

Տեսիլքը Պոլիսէն սկիզբ պիտի առնէ ու անոր մէջ է, որ նոր նոր քերթողներու, Դուրեաններու ու մեր լեզուն ապրեցնողներու բոլոր բառերը կան պահուած:

Դուրեանի շիրիմին դէպքը պարզապէս կրակոց մըն էր, ու յիշել մը, վերադառնալ մը այն արմատներուն, որոնց մէջ միայն կայ վաղուան մեծ երազին սկիզբը: Պոլիսը սկիզբ մըն է: Այդ սկիզբը ապրում չէ միայն, այլ բողոք է մահուան դէմ, ու այն արիւններուն, որոնք կաթիլ- կաթիլ ու յաճախ յորձանքի մը պէս հոսեցան մինչեւ ափերը կապոյտ Վոսփորի:

 

 

Սագօ Արեան



    Լրահոս
    Օրացույց
    Ամենաընթերցված
    Եկեղեցական օրացույց
    /
    01/12/2017
    ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՆ ՕՐԱՑՈՒՅՑ