• USD 486.78
  • GBP 644.89
  • EUR 574.01
  • RUB 8.17
  • GEL 178.88
Նոյեմբեր 20, 2017
Լրահոս, Մեր ձայնը, Խմբագրական
24.10.2017 | 14:07

Ոճիրը` դեռ մեր սիրտին վրայ

Դարերով ազատութիւն եւ անկախութիւն երազող ժողովուրդի մը համար պետականութեան վերականգնումը կարծէք իտէալական իրավիճակ մը պէտք էր ստեղծեր – մարդիկ եղբայրանային ու միասնաբար նուիրուէին այն հողին որ մի՛շտ խլուած էր իրենցմէ: Սակայն նման իրավիճակ մը չստեղծըւեցաւ եւ այնպէս կը թուի որ յառաջացաւ առեղծուածային կացութիւն մը ուր քաղաքական սպաննութիւնները սքողուեցան մթութեան մէջ ու մարդիկ սպասուած այդ ազատութիւնը ոչ միայն չօգտագործեցին երկիր կառուցանելու, հողին տիրութիւն ընելու համար այլ` զայն օգտագործեցին օտար ամայի ճամբեքը բռնելու համար:

Եօթանասուն տարի մեղադրեցինք անազատութիւնը, սակայն եօթանասուն տարի վերջ ճակատագրի հեգնանքը պարզեց որ այդ անազատութիւնն էր ՙօրհնեալ՚ իրականութիւնը, որ հայուն ոտքերը կապեց իր պատմական հողին եւ – հետեւաբար – պարտադրեց որ ան ստեղծագործէ եւ մշակոյթի ու գիտութեան ոսկեդար մը պանծացնէ իր պատմական հողին վրայ:

Պիտի ցանկա՞նք որ վերադառնայ անազատութիւնը, որ գամուած մնանք հողին վրայ. բնականաբար` ո՛չ. սակայն ՙյիմար հօտը մարդոց՚ - Թէքէեանի բացատրութեամբ – կ'երեւի միայն այդ կերպով կարելի է կապուած պահել իր հայրենիքին, որ բազմանայ եւ ազգ դառնայ:

Ո՞ւր կ'երթայ զանգուածը, որո՞ւն կը թողու իր արիւնաթաթախ ժառանգութիւնը, իր վանքերը, եկեղեցիները եւ նոյնիսկ` իր նոր կառոյցները, յուշարձանները, հերոսներուն գերեզմանները: Պատմութիւնը այնքա՞ն դառնացուցած էր մեզ, որ այլասերէինք այս աստիճան, եւ օտարանային մեր հողին ու ժառանգութեան, - ու թշնամանայինք մենք` մեզի դէմ: Ու մնացորդները հայրենիքի հողին վրայ գործեցին այնպիսի արարքներ ու վարեցին այնպիսի կենցաղ մը, որ հայը դադրեցաւ ինքզինք ճանչնալէ: Հազիւ զսպուած էին զինեալ խմբակներու աղէտալի մենամարտները, սկսան քաղաքական լուռ սպաննութիւնները, երբ դեռ սահմանի վրայ պատերազմ էր, երբ դեռ կը մխային երկրաշարժի վէրքերը` տապալած կայսրութեան մը փլատակներուն ներքեւ. կը շարունակէին մութ ու լուռ քաղաքական հաշուեյարդարները. տակաւին մինչեւ այսօր չեն պարզուած խորհրդաւոր մահերը Համբարձում Ղանտիլեանի, Մարիուս Եիւզպաշեանի, Վարդգէս Պետրոսեանի, Համբարձում Գալուստեանի եւ ուրիշներուն եւ տարօրինակը այն է որ հարցնող անգամ չկայ թէ ինչո՞ւ սպաննուեցան այդ մարդիկը եւ որո՞նք էին այդ արիւնոտ ձեռքերը: Իսկապէս քաղաքական տխուր գնահատական մը, սեւ վկայական մը` նոր անկախացող երկրի մը համար: Բացայայտումի պակասը կամ դժկամութիւնը կը նշանակեն երկու բան` կամ օրուան իշխանութիւնները անճարակ էին եւ կամ մեղսակից, եւ ուրեմն, երկու պարագային ալ` յանցաւոր:

Դեռ այսքանը ոչինչ, գալիք աղէտին դիմաց: Արդարեւ, այս տարի, այս օրերուն կը լրանայ 18րդ տարեդարձը Հոկտեմբեր 27, 1999ի խորհրդարանի ահաւոր սպանդին, որուն արձագանգը տարածուեցաւ երկրագունդի ամբողջ երեսին, յատկապէս միջազգային լրատու ցանցերու կողմէ որոնք այնքան ժլատ էին լուսաբանելու Սրբազան Ֆրանսիսքօ Պապին այցելութիւնը աշխարհի առաջին քրիստոնեայ ազգին:

Քաղաքական ցնցիչ այդ իրադարձութիւնը ձեռնտու էր տարբեր ոյժերու եւ տարբեր շրջանակներու` տալու իրենց սեփական մեկնաբանութիւնը եւ մատնանշելու իրենց նախասիրած կողմերը` իբրեւ պատասխանատու ոճիրին: Եւ այդ ահաբեկչութեան շուրջ պահուած լռութիւնը մինչեւ այսօր ալ առիթ կու տայ մեկնաբանութիւններու եւ վարկածներու, քանի կը պակսին համոզիչ տուեալներ, սպառիչ կերպով լուսաբանելու իրականութիւնը: Իւրաքանչիւր կողմ իր նախասիրած ՙյանցաւորը՚ ունի` շահագործելու քաղաքականապէս: Ենթադրութիւնները արտօնելի են, բայց ոչ եզրափակիչ ամբաստանութիւնները, որոնց տուեալները կը պակսին ցայսօր:

Այսօր քիչեր կը յիշեն, կամ` կ'ուզեն յիշել այդ ահաւոր սպանդը: Այդ յիշողներէն մէկը Առաջին լրատուականն է որ հաղորդում մը հրատարակած է այդ մասին ուր կ'ըսուի - ՙԱյնքան շատ փաստեր կան քրէական գործի մէջ, որ այս կամ այն կողմ ընկնելու կարիք չկայ՚: Նման տեսակէտ է յայտնել ՔԿՀ վարչութեան նախկին պետ Մուշեղ Սաղաթելեանը: ՙՊատուէրը Դաշնակցութիւն կուսակցութեան եւ Քոչարեանի կողմից էր: Դաշնակցութիւնն ուզում էր լիիրաւ գալ իշխանութեան, բնական է` խանգարողը Վազգէն Սարգըսեանն էր: Բացի այդ` Վազգէն Սարգսեանը չէր ցանկանում Ռուսաստանի լծի տակ մտնել: Վազգէնի հիմնական հարցը ծնուեց, երբ նա Մեղրիի տարբերակից հրաժարուեց: Այդ ժամանակուանից արագացաւ նրա եւ Դեմիրճեանի մահը՚ (Հոկտեմբեր 14, 2017):

Խորհրդարանի մէջ սպաննուեցան ոչ միայն Վազգէն Սարգսեանն ու Կարէն Դեմիրճեանը, այլ բազմաթիւ ուրիշներ, զարմանալի զուգադիպութեամբ ուղիղ այն օրը եւ այն ժամուն, երբ Ս. Էջմիածնի մէջ կը կատարուէր Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի ընտրութիւնը: Բացայայտօրէն այս աղէտի ետին գոյութիւն ունէր քաղաքական հակամարտութիւն մը, որովհետեւ Վազգէն Սարգսեան եւ Կարէն Դեմիրճեան կը նպատակադրէին երկիրը առաջնորդել տարբեր ուղղութեամբ: Եւ հաւանաբար այսօր ուրիշ տեղ մը կ'ըլլար Հայաստանը` եթէ այդ քաղաքական ոճիրը չգործադրուէր:

Բացի քաղաքականէն` ժողովրդային իմաստով ալ Հոկտեմբեր 27-ն ջրբաժան մը հանդիսացաւ, որովհետեւ այդ թուականէն ի վեր ոչ մէկ իշխանութիւն կամ իշխանաւոր վայելեցին այն ժողովրդականութիւնը զոր կը վայելէին Վազգէնն ու Կարէնը: Վերջինը տակաւին սովետական տարիներուն ժողովուրդին մօտ վաստկած էր ՙթագաւոր՚ կոչումը, իր ազգայնականութեան ու նուիրումին պատճառաւ:

Դժուար է այսօր հաստատօրէն իմանալ թէ որքանո՞վ ճշմարտութեան կը համապատասխանեն Սաղաթելեանի բացայայտումները: Մէկ բան ճշմարիտ է որ քաղաքական հայեցակէտներու խոտորումէն ու հակասութենէն անդին գոյութիւն ունէին անձնական փառասիրութեան բախումներ: Ռոպէր Քոչարեան գրեթէ խեղճացած էր Վազգէն Սարգսեանի հուժկու ներկայութեան կողքին, որ նոյնիսկ կը բացայայտուէր հրապարակով: Օրինակ Հայաստան-Սփիւռք համաժողովին, ուր երկու իշխանաւորները ներկայ էին, վարչապետը իր ելոյթին մէջ յայտարարեց թէ կարգ մը իշխանաւորներ անձնական երաշխիքներ կու տան օտար կամ սփիւռքահայ ներդնողներուն, մինչ ըսաւ, մենք պէտք է օրէնքներ դնենք եւ այդպիսով երաշխաւորենք արտասահմանեան ներդրումները: Ակնարկութիւնը բացայայտօրէն կ'երթար նախագահ Քոչարեանին: Այդ պահուն այնպէս թուեցաւ որ Քոչարեանի ճակատագիրը որոշուած էր: Սակայն, պատահեցաւ ճիշդ հակառակը:

Վերեւ տրուած հաստատումներուն հաւատք ընծայենք կամ ոչ` չենք կրնար անտեսել կարգ մը երեւոյթներ եւ չհարցնել օդին մէջ մնացած քանի մը հարցումներ:

Եթէ իշխանութեան մէջ գտնուող որոշ անձեր իրազեկ կամ դաւակից չըլլային` ինչպէ՞ս օր ցերեկով ահաբեկիչներու խմբակը պիտի մտնէր խորհրդարան եւ հրացանազարկ ընէր իշխանութեան գլխաւոր դէմքերը: Նոյնպէս, ահաբեկիչներու պարագլուխը` Նայիրի Յունանեան, ամբողջացնելէ ետք իր արիւնալի առաքելութիւնը, ինչո՞ւ բախտակից պիտի չընէր այլ իշխանաւորներ Վազգէն Սարգսեանի ու Կարէն Դեմիրճեանին, եւ ընդհակառակն, պիտի հրաւիրէր ՙՌոպէրթը՚ խորհրդարան` զինաթափ ըլլալու համար: Դատավարութիւնը ոչ մէկ համոզիչ եզրակացութիւն հրապարակեց - այս հարցականները թողելով մութին մէջ:

Եթէ ամէնէն արդար դատարանն անգամ արդարացնէր Քոչարեանը` փաստը տակաւին կը մնայ փաստ որ այս ահաբեկչութենէն միակ օգտուողը եղաւ ան, դառնալով միահեծան իշխանաւոր, եւ ընտանիքն ալ դարձնելով միլիարտատէր` աղքատ երկրի մը հաշւոյն:

Ժողովուրդի միտքին մէջ կասկածներ սկսան աւելի թանձրանալ` երբ Քոչարեան միահեծան տէր դառնալէ ետք համարձակեցաւ Դրոյի գործով հակապետական դաւադիրներ ազատ արձակելու բանտէն:

Պարզ է թէ ներկայ մթնոլորտին մէջ պիտի չբացայայտուին նախկին քաղաքական սպաննութեանց պատասխանատուները, ինչպէս լրացուցիչ բացատրութիւններ պիտի չտրուին Հոկտեմբեր 27ի սպանդը ՙպատուիրող՚ներու մասին:

Հակառակ որ գուշակութիւնները ցարդ կեդրոնացած են անձնական հակամարտութեանց եւ հոսանքներու քաղաքական հայեացքներու տարբերութեան վրայ, սակայն դժուար չէ այդպիսի հսկայ ահաբեկչութեան ետին չտեսնել աւելի արտաքին օտար շահեր` Հայաստանի քաղաքականութիւնը ուղորդելու որոշ ճանապարհով:

Եթէ երկրին մէջ դատաւորները չեն կրնար – կամ արտօնուած չեն – փաստերը իրարու քով դնելով արդար ու յստակ վճիռի մը յանգելու` ժողովուրդը արդէն այդ հաշուեյարդարը կատարած է. եւ նոյնիսկ` համոզուած որ միեւնոյն մտածելակերպի շարունակութիւնն էր նաեւ Մարտ 1ի սպանդը:

Պատմութիւնը որքանո՞վ պիտի մակաբերէ ճշմարտութիւնները` չենք գիտեր – մէկ բան պարզ է սակայն որ այնքան ատեն որ հարցականները կը շարունակեն մնալ անպատասխանի, ոճիրը պիտի շարունակէ մնալ ծանրացած մեր սիրտին վրայ եւ ժողովուրդի սիրտին վրայ:

 

 

 

Խմբագրական  Պայքար շաբաթաթերթի, դրոշակակիր պաշտոնաթերթ Ռամկավար Ազատական կուսակցության

 

 

 

 



    Լրահոս
    Օրացույց
    Ամենաընթերցված
    30/09/2017 03:07event_type_4
    asas