• USD 486.78
  • GBP 644.89
  • EUR 574.01
  • RUB 8.17
  • GEL 178.88
Նոյեմբեր 20, 2017
Լրահոս, Մեր ձայնը, Խմբագրական
31.10.2017 | 12:32

Մշակոյթով ու մշակոյթի համար

Տապալեցան Հռոմն ու Ասորեստանը, կործանեցաւ Բիւզանդիոնը, քայքայուեցաւ Օսմանեան կայսրութիւնը եւ դեռ ուրիշ կայսրութիւններ որոնք ոյժի յենարաններով բարձրացած էին պատմութեան բեմին վրայ` անշքացած են այսօր. սակայն հազար տարի վերջ գիտնականներ` համախմբուած Երեւանի Մատենադարանին մէջ լոյսի հանքեր կը պեղեն դեռ Գրիգոր Նարեկացիի տաղերուն ու Մատեան Ողբերգութեան մէջ:

Արդարեւ, վերջերս կայացաւ ա՛լ աւանդութիւն դառնալ սկսող նարեկացիական ընթերցողներու գիտաժողովը Մատենադարանին մէջ: Հազարամեակ մը ամբողջ ժամանակ ու տարածութիւններ հատած հայոց հանճարը հաւատքի, քերթողութեան ու փիլիսոփայութեան շողեր կ'արձակէ աշխարհի գիտնականներուն որոնք ամէն տարի թարգմանական նոր հատորներով, մեկնութեան նոր գիւտերով կը համախմբուին Նարեկի հանճարին շուրջ: Աշխարհաբարի, ֆրանսերէնի, անգլերէնի եւ լեհերէնի թարգմանութիւններուն կը յաջորդեն ուրիշ լեզուներով նարեկեան թարգմանութիւններ` միշտ մակաբերելով իմացական նոր հարցեր, հաւատքի եւ տիեզերքի ճանաչողութեան նոր հորիզոններ:

Նարեկացիի գործը հազարամեակի մը գիւտարարական նիւթ հայթայթած է մարդկութեան հզօր միտքերուն, ու դեռ պիտի շարունակէ նոր հազարամեակներ եւս:

Ընդդէմ բոլոր մարտահրաւէրներու եւ աղէտներու` վերապրած է Նարեկացիի գործը եւ վերապրեցուցած է նաեւ այն ժողովուրդը որ ծնած է Նարեկացին: Տիեզերական այդ արշաւանքը ոյժն է մշակոյթին որով պաշտպանւած եւ ապրած է մեր ժողովուրդը:

Հայը իբրեւ մշակութասէր ու մշակութատենչ անուանելը լոզունգներէն անդին կը հասնի եւ պէտք է հասնի: Այդ պատճառով ալ թուրքը հարուածած է մեր ժողովուրդն ու անոր մշակոյթը ստեղծողները: Եղեռնի օրերուն, 1915ին Վանայ լիճի Լիմ անապատին մէջ թուրքերը այրեցին տասնեակ հազարաւոր ձեռագիր մատեաններ անգամ մը եւս ճենճերելով նարեկեան հանճարն ու անով խորհրդանշուող մեր միտքի տիտանները:

Սակայն, հայը փրկեց իր ՙՄշոյ Ճառընտիր՚ը, հաւաքեց իր բզկտըւած մատեաններն ու կեանքը եւ վերստին միացաւ քաղաքակիրթ մարդկութեան քարաւանին:

Այսօրուան համաշխարհայնացումը հայը ցրուելով հանդերձ երկրագունդի շուրջ` վերստին կը միացնէ զայն մշակոյթի օղակներով:

Խորապէս գիտակցելով մշակոյթի կենարար զօրութեան` հայը բոլոր ժամանակներու ալեկոծումներուն համար հիւսած է իր փրկութեան լաստը, իր մշակոյթի ապաւէնը:

Մեր մշակութային կազմակերպութիւնները հատուածներն են այն մոզայիքին որով կը սահմանուին ու կը բնորոշուին մեր արուեստները, գրականութիւնը եւ ստեղծարար միտքը: Այդ պատճառաւ ալ եկեղեցական երկիւղածութեամբ պէտք է մօտենալ մեր մշակոյթի տուներուն:

Եօթանասուն տարիներ առաջ խումբ մը յառաջապահ մտաւորականներ դարձեալ բարձրացուցին մշակոյթի ջահը` լուսաւորելու համար ջախջախուած եւ արիւնոտած հայութիւնը Միջին Արեւելքի մէջ: Անոնք հիմնադիրներն էին Թէքէեան Մշակութային Միութեան: Ու փնտրեցին անոնք խորհուրդ մը, գաղափարական տարածք մը, ստեղծարար ճառագայթում մը, որով կարենային բնորոշել այն առաքելութիւնը զոր անոնք սահմանած էին իրենց համար եւ իրենց ժողովուրդին համար: Եւ այդ խորհուրդը յայտնուեցաւ Վահան Թէքէեանի ոգեղինացած անուան մէջ: Թէքէեան` իր տառապած անձով, իր գաղափարական գործով եւ հանճարեղ գրականութեամբ (բառը գործածելով պատասխանատուութեամբ) կը պարագծէր այն առաքելութիւնը որուն սահմանւած էին հիմնադիր նուիրեալները: 1947ին Լիբանանի մէջ հիմնուած կազմակերպութիւնը հետզհետէ իր ճիւղերը տարածեց բովանդակ սփիւռքի մէջ եւ, ապա, նաեւ, վերանկախացած հայրենիքի մէջ:

Ամէնուրեք բացուեցան կրթարաններ, ծայր տուին գրական ու լրագրական հրատարակութիւններ` այդ օճախներուն շուրջ համախմբելով առողջ մտաւորականութիւն եւ կրթութեան ծարաւի երիտասարդութիւն:

Երբեմնի Վահան Թէքէեանի հիմնած գրական հանդէսը` ՙՇիրակ՚ը կրկին կեանքի կոչուեցաւ մատուցանելով հին գրականութիւն եւ ստեղծելով նորը: Պոստոնի ՙԱզգ՚ը հայրենադարձուեցաւ եւ Փարիզի խափանուած ՙԱպագայ՚ն նոր ապագայի մը արժանացաւ գանատական ափերուն վրայ: Դասախօսութիւններ, համերգներ, թատերական ելոյթներ, ցուցահանդէսներ մեր դրական գործերու առատ հունցքը կազմեցին Թէքէեանի լայնատարած գործունէութեան:

Ապաքաղաքական այս կազմակերպութեան պարտադրուեցաւ նաեւ ընդգրկուիլ քաղաքականութեան մէջ, եւ այս անգամ` մշակութային քաղաքականութեան:

Արդարեւ, վերածնած հայրենիքը մշակութային վերելքի ոսկեդարը ստեղծելով համաշխարհային մակարդակի երաժշտութիւն, նկարչութիւն, պարարուեստ, ակադեմական կոթողային գործեր կþարտադրէր, որոնք բոլորը սակայն անջատուած էին հայութեան աշխարհացրիւ հատուածներէն ՙերկաթէ վարագոյր՚ով մը, որուն փէշերէն կախուած անհայրենիք մարդիկ կը փորձէին այդ վարագոյրը երկարաձգել հայ տուներէ եւ հայ հոգիներէ ներս: Թէքէեան Մշակութային Միութիւնն է որ ծառացաւ մշակութախափան այդ արշաւին եւ հասաւ հայրենի մշակոյթի ակնաղբիւրին եւ այդ արուեստին բարիքները առատօրէն բաշխեց սփիւռքի հայութեան:

Մշակութային այդ քաղաքականութիւնը ունեցաւ նաեւ իր միարարական դերը ամբողջ հայութեան կեանքին մէջ: Արդարեւ, ճակատագրով ու քաղաքական հաշուենկատութիւններով յառաջացած խրամատը սփիւռքի եւ հայրենիքի միջեւ կամրջուեցաւ արուեստի, երգի, պարի, թատրոնի ու գիտութեան ծիածանով:

Եթէ դեռ այսօր դժուարութիւններ կան սփիւռքն ու Հայաստանը միացնելու, մէկը միւսին ծանօթացնելու` ի՜նչ կրնար ըլլալ կացութիւնը եթէ այս կազմակերպութեան նուիրեալները կատարած չըլլային այդ դաժան օրերուն, միարարական այդ դերը` դիմակալելով ամէն սպառնալիք եւ խոչընդոտ:

Թէքէեան Մշակութային Միութեան տարբեր երկիրներու կազմեր կը գործեն իրարմէ անկախ` համապատասխան երկիրներու օրէնքներով: Սակայն, զանոնք իրար միացնող պսակը հասարակաց մշակութային առաքելութիւնն է` զինուած հիմնադիրներու անկորնչելի յիշատակով եւ կտակով:

Եօթ տասնամեակներու ընթացքին առաջին անգամն ըլլալով Թէքէեանի տարբեր կազմեր պիտի համախմբուին Մեծագոյն Նիւ Եորքի մէջ միասնաբար ոգեկոչելու միութեան հիմնադիրները եւ նշելու 70 տարիներու փառապանծ գործունէութեան մը վաստակը: Խորհրդանշական այդ հաւաքը նաեւ առիթ է փորձի փոխանակութեան եւ իրարմով գօտեպնդուելու:

Եօթանասնամեակի տօնախմբութիւնը հանգրուան մըն է պատրաստուելու յառաջիկայ տասնամեակներու մարտահրաւէրներուն եւ իրագործումներուն:

Եօթանասնամեակը լի է անսահման սխրագործութիւններով որոնք պիտի լարեն ոյժերը յառաջիկայ տասնամեակներու ոստումին:

Մշակոյթով ծնած եւ մշակոյթի համար սահմանուած կազմակերպութեան մը վահանն ու զրահը դարձեալ հայ մշակոյթն է:

Այնքան ատեն որ կը ճառագայթէ նարեկեան հանճարը, մեր մշակոյթի նուիրեալները պիտի առաջնորդուին ու գործեն այդ հանճարի շողերով:

 

 

Խմբագրական  Պայքար շաբաթաթերթի, դրոշակակիր պաշտոնաթերթ Ռամկավար Ազատական կուսակցության



    Լրահոս
    Օրացույց
    Ամենաընթերցված
    30/09/2017 03:07event_type_4
    asas