• USD 482.36
  • GBP 647.76
  • EUR 568.99
  • RUB 8.19
  • GEL 188.42
Դեկտեմբեր 17, 2017
Լրահոս, Մեր ձայնը, Խմբագրական
15.11.2017 | 12:45

Երբ եկեղեցական կեանքը պառակտուած է

Ամենայն հայոց հայրապետին հովուապետական օրհնաբեր այցը Ամերիկայի Արեւմտեան ափի իր հօտին հասաւ իր աւարտին: Սակայն, անոր պատգամին արձագանգները կը շարունակեն ծփալ եկեղեցւոյ կամարներուն ներքեւ եւ հնչել հոգիներէ ներս:

Հովուապետի այցին ստեղծած ոգեւորութիւնը հասկնալի էր, սակայն այդ ոգեւորութեան մէջ նաեւ արձագանգ գտան ցաւն ու վիրաւորանքը Հայ եկեղեցւոյ պառակտեալ վիճակին:

Վերեւի վերնագիրը վերցուած է Հայրապետին պատգամէն. սակայն, լիամբողջ կերպով հասկնալի դարձնելու համար զայն հարկ է լրացնել հայրապետին խօսքը, որ կ'ըսէր. ՙԵրբ եկեղեցական կեանքը պառակտուած է, չի կարող կերտուել միութիւնը ազգային կեանքի՚:

Ոեւէ սրտցաւ հայու համար Հայ եկեղեցւոյ բաժանման մասին խօսիլը մեր ժողովուրդի տխուր ճակատագրին վրայ խոկալու համապատասխան է: Սակայն, բոլոր անոնք, որոնք կը փափաքին կատարուած իրողութիւն տեսնել այդ բաժանման մէջ` կացութիւնը շահագործողներն են ի հաշիւ եւ ի վնաս մեր ազգի ապագային: Իսկ անոնք, որոնք դատարկուած են սկզբունքներէ եւ պիտի ուզէին լռութեամբ անցնիլ այս անբուժելի վէրքին վրայէն` պարզապէս բարոյական քսակահատներ են, որոնք կը սնանին գաղափարի ճամբուն վրայ ինկած մարտիկներու աճիւնով:

Ամենայն Հայոց Հայրապետը իր վերոյիշեալ պատգամին մէջ դեռ տարտամ յոյս մըն ալ կը սնուցանէ եկեղեցւոյ հաւանական միացման հեռանկարին մասին, ըսելով. ՙԼիայոյս ենք, որ մեր հոգեւոր եղբօր` Արամ Ա. կաթողիկոսին հետ պիտի կարողանանք յաղթահարել այս կացութիւնը եւ նոր էջ բացել մեր սուրբ եկեղեցու նորագոյն պատմութեան մէջ՚:

Հետաքրքրական է իմանալ, թէ ի՞նչ հաւաստի աղբիւրէ կը բխի այս ողջունելի լաւատեսութիւնը: Գարեգին Ա. Ամենայն հայոց կաթողիկոսը, որ ապրած էր այդ ամբողջ յորձանուտ ժամանակաշրջանը եկեղեցական պայքարին, բարձրանալէ ետք Ս. Էջմիածնի գահին վրայ զարմանքով հարց կու տար մտերիմներու ՙԵս ալ մասնակցած եմ Էջմիածնի դէմ պայքարին, որովհետեւ ան կը գտնուէր սովետի լուծին տակ. հիմա, որ սովետը չկայ` ի՞նչ իմաստ ունի դեռ այս պայքարը՚:

Բնականաբար երջանկայիշատակ Գարեգին Ա. շատ լաւ գիտէր իր հարցումին պատասխանը, մանաւանդ` ՙիմաստը՚ շարունակուող այդ պայքարին: Ի հարկէ աւելի լաւ ծանօթ է այդ ՙիմաստ՚ը մասնաւորաբար պայքարն ու պառակտումը շարունակողներուն:

Եթէ սովետը բաժին մը ունէր այդ պառակտումին յառաջացման մէջ, նոյնքան եւ աւելի բաժին ունէին այն ոյժերը, որոնք իրենց քաղաքական պայքարը փոխադրեցին - աւելի փոխադրել տուին հայանուն մարդոց - մեր եկեղեցւոյ անդաստանին մէջ:

Սովետը փլաւ եւ ցուրտ պատերազմը աւարտեցաւ սակայն իբրեւ ցուրտ պատերազմի ժառանգ, կը շարունակէ մնալ եկեղեցւոյ բաժանումը. եւ իրօք, ինչպէ՞ս կարելի է ազգը միացնել երբ եկեղեցին բաժնուած է հակընդդէմ ոյժերու միջեւ:

Եկեղեցւոյ բաժանումը առաջին հերթին ոյժերու եւ միջոցներու անմիտ վատնում է ներազգային կեանքին մէջ, մանաւանդ` Արեւմուտքի մէջ: Հոն, ուր Էջմիածինը պատմականօրէն թեմ մը ունի, մրցակից նոր թեմ մը կը բանայ Անթիլիասը` հանդերձ եպիսկոպոսով ու եկեղեցիով. հոն ուր ծուխ մը սկսի` չուշանար մրցակից ծուխը:

Դեռ այսքանը մեր ներքին ամօթն է, որ դժբախտաբար կը ծաւալի նաեւ ազգային կեանքէն դուրս` Եկեղեցիներու Համաշխարհային բեմէն ներս, քաղաքական հրապարակներու վրայ, եւ` ամենուր:

Այն աշխարհամասը, ուր կ'այցելէ Ամենայն Հայոց Հայրապետը` կրկնակոխ անոր կը հետեւի Տանն Կիլիկիոյ հայրապետը, կամ կը կանխէ զայն:

Ամէնէն ամօթալի երեւոյթը պատահեցաւ 2015-ի Ապրիլին, Վատիկանի մէջ, երբ բովանդակ հայութիւնը - ու նաեւ` հայութեան թշնամիները - իրենց շունչը բռնած կը սպասէին Հռոմի Պապին պատմական արտայայտութեան: Ազգային իմաստով` յաղթանակ մըն էր, որ միջազգային քաղաքական տարողութիւն զգեցաւ: Հայութիւնը չկրցաւ այնտեղ իր նանրամտութիւնը զսպել եւ արժանավայել կերպով ներկայանալ մէկ գլուխով:

Արդար չէ այս պառակտումին մէջ մեղադրել Արամ Ա. կաթողիկոսի անձը, որ այս կացութիւնը ժառանգեց անցեալէն. սակայն, այդ մեղքին բաժնեկից պիտի դառնայ եթէ իր օրով չփորձէ մերձեցման փորձ կատարել:

Շնորհիւ Արամ կաթողիկոսին հայագիտութեան, ազգային արժէքներու եւ զրահուած հայկականութեան բերդ մը դարձած է Անթիլիասի Աթոռը: Սակայն, անգամ մը, որ դուրս գայ ան այդ բերդէն, Էջմիածնը նսեմացնելու ազգն ու եկեղեցին պառակտելու ցաւալի ազդակ մը կը դառնայ ան:

Զարմանալի բարեխառնութիւն մը ունի մեր ժողովուրդը. եկեղեցւոյ տէրը` փաստօրէն կը մնայ սփիւռքահայութիւնը, հետեւաբար բաժանման կռուադաշտն ալ դարձած է նոյն սփիւռքահայութիւնը, որ այնքան կարիքն ունի միութեան եւ համադրուած աշխատանքը:

Հայաստանի ժողովուրդը եօթանասուն տարի անաստուած վարչակարգի տակ ապրելով կորսնցուցած է եկեղեցւոյ դերին նշանակութիւնը, եթէ ոչ հաւատքը:

Միեւնոյն անգիտութիւնը ժողովրդային խաւերէն կը բարձրանայ մինչեւ գերագոյն իշխանութիւնները: Բարացուցական օրինակ մըն էր նախագահ Լեւոն Տէր Պետրոսեանի քաղաքական միամտութիւնը` Անթիլիասի կաթողիկոսը Էջմիածին բերելով Գորդեան հանգոյցը լուծած ըլլալու յաւակնութեամբ:

Այսօրուան իշխանութիւնները, իրենց կարգին, դեռ չեն տուած ապացոյցը, թէ հասկցած են դերը եկեղեցիին եւ եկեղեցականներուն: Անոնք նախ փորձ չեն կատարած եկեղեցին միացնելու: Առաւել - որ ամէնէն վտանգաւորն` է - հաւասարութեան նշան դնելը երկու կաթողիկոսներուն միջեւ անգիտակից քաղաքականութիւն մըն է պառակտումը տեւականացնելու. միամիտ այդ քաղաքականութիւնը անաչառութենէ աւելի կը բխի ժամանակաւոր ու շուտիկ մարտավարական հաշիւներէ` անտեսելով ապագայի աղէտը:

Պատասխանատուութեան լուրջ բաժին մըն ալ ունին Հայաստանի իշխանութիւնները` իրապաշտ քաղաքականութիւն մը որդեգրելու` եկեղեցին միացնելու հեռանկարով:

Իսկ անոնք, որ 1956-ին պառակտեցին եկեղեցին, Անթիլիասի Աթոռը կուսակցականացնելով` իրենց արարքներն ու քաղաքականութիւնը արդարացնելու պատրուակ մը ունէին - ատիկա համայնավարութեան դէմ պայքարն էր: Երբ համայնավարութիւնը տապալեցաւ` մնացին հողմաղացները, իբրեւ կռուի թիրախ: Այսօր կուսակցականացած եկեղեցին այլեւս չունի իր պայքարի արդարացումը. սակայն, բացայայտ է, որ այդ քաղաքական փուչիկին պայթումէն ետք պարզուած է մերկապարանոց իրականութիւնը` եկեղեցին իբրեւ զօրութեան խարիսխ եւ եկամուտի աղբիւր գործածելու: Եկեղեցւոյ միութեամբ անխուսափելիօրէն կը փակուին շահաբեր այդ կեդրոնները եւ եկեղեցին կը վերադառնայ իր հոգեւոր ազգային դերին:

Երբ ժամանակը կ'անցնի, իրավիճակները կը կարծրանան եւ միութեան հեռանկարները աւելի եւս կ'աղօտին: Իսկ նոր սերունդը փոխանակ պատմութիւնը ուսումնասիրելու` աւելի հեշտութեամբ այդ պայքարները կը վերագրէ հին մարդոց ժամանակավրէպ գզվըտուքներուն ու կը փակէ իրական միութեան ճանապարհը:

Եկեղեցւոյ միութեան հարցին առնչութեամբ պատասխանատուութեան բաժին մըն ալ ունին մեր եկեղեցական իշխանաւորները, մասնաւորաբար Էջմիածնի ենթակայ թեմերէն ներս. որովհետեւ դաստիարակութիւն չի տրուիր այնտեղ նոր սերունդներուն, որոնք, եթէ գիտակցութիւնը չունին պառակտումի պատճառներուն, զրկուած պիտի ըլլան նաեւ զայն դարմանելու հնարաւորութենէն: Միւս կողմէ, Անթիլիասի ծուխերէն ներս հեքիաթներ հիւսուած են եկեղեցւոյ բաժանումը պատճառաբանելու եւ նոյնիսկ մեղքը վերագրելու Էջմիածնի հաւատաւոր հօտին, զոր ժամանակին կը կոչէին Մարթինիքեան թեմ: Երբ Դուրեան սրբազանի սպանութեամբ պառակտուեցաւ եկեղեցին, Էջմիածնի հաւատարիմ թեմը այդ տարուան իր եկեղեցական համագումարը կայացուցած էր Նիւ Եորքի Մարթինիք պանդոկին մէջ:

Գարեգին վեհափառը արդարացի է. չի կրնար ազգը միանալ` երբ եկեղեցին պառակտուած է:

Եթէ բաժանումը տեւականացնելու նպատակով մարտչնողներ կան, ուրեմն, եկեղեցւոյ միութեան - եւ ազգին - հաւատացողները պարտադիր գոյամարտի մէջ կը մնան` կաթողիկոսով, առաջնորդներով, վարդապետներով, քահանաներով եւ հաւատացեալ ծխականներով:

Իցիւ թէ Վեհափառին լաւատեսութիւնը արդարանայ: Այլապէս` ՙկռիւը պիտի շարունակուի, մինչեւ որ վերջանան կռուողները՚, ինչպէս ըսած է ֆրանսացի թատերագիր Քորնէյ:

 

 

Խմբագրական  Պայքար շաբաթաթերթի, դրոշակակիր պաշտոնաթերթ Ռամկավար Ազատական կուսակցության



    Լրահոս
    Օրացույց
    Ամենաընթերցված
    Եկեղեցական օրացույց
    /
    01/12/2017
    ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՆ ՕՐԱՑՈՒՅՑ