• USD 482.36
  • GBP 647.76
  • EUR 568.99
  • RUB 8.19
  • GEL 188.42
Դեկտեմբեր 16, 2017
Գլխավոր լուր, Հոդվածներ, Լրահոս, Մեր ձայնը, Խմբագրական
22.11.2017 | 15:01

Գէորգ Ե. Սուրէնեանց կաթողիկոս Խորհրդային իշխանութեան առաջին տասնամեակին

ՙՍթափեա՛ հայ ժողովուրդ եւ ի բաց վանեա՛ զկիրս եւ զպայքարս կուսակցականս զի աստէն մնացորդք նահատակ ժողովրդեան մերոյ տառապին ի սովու եւ առ ձեզ դիմէ վշտալի սրտիւ Հայրապետն Հայոց, որք հեռի կայք ի Հայաստան աշխարհէ, վասնզի զի՞ եւս պիտոյ են մեզ այնուհետեւ Հայրենիք առանց բնակչաց՚

Գէորգ Ե. Կաթողիկոս Ամենայն Հայոց

 

Խորհրդային Հայաստան

 

Ամենայն Հայոց Տ.Տ. Գէորգ Ե. Հայրապետի 1911 թուականի ընտրութենէն վեց տարիներ ետք Ռուսական Կայսրութեան վերջին տասնամեակը կը փակուէր յեղափոխութեամբ, եւ Հայրապետն ու Մայր Աթոռը Խորհրդային կարգերու անցումային առաջին տասնամեակը պիտի դիմաւորէին` բոլորովին խորթ եւ աննպաստ պայմաններու տակ: Հայաստանի Հանրապետութեան աւարտին, 1921 թուի Հոկտեմբեր 31ի Կոնդակով Գէորգ Ե. Հայրապետը կոչ կþուղղէր ի սփիւռս աշխարհի ցրուած հայոց, համախմբուիլ նորակազմ հայրենի պետութեան` Խորհրդային Հայաստանի շուրջ, առանց պառակտուելու եւ հակընդդէմ պայքարներու ձեռնարկելու: Վերեւի մարգարէաշունչ պատգամին վերջին բառերը թող հնչեն այժմու մեր Հանրապետութեան ղեկավարներու ծանր ականջներուն ՙվասնզի զի՞ եւս պիտոյ են մեզ այնուհետեւ Հայրենիք առանց բնակչաց՚:

Առաջին անգամն ըլլալով Հայրապետական Սրբատառ Կոնդակը կը թարգմանուէր ֆրանսերէնի եւ անգլերէնի ՙԵւրոպական քրիստոնեայ եւ մարդասէր պետութիւններուն՚ եւս դիմելով, որոնք սակայն լուռ եւ անտարբեր կը մնային հայ ժողովուրդի նկատմամբ: Հայրապետը կ՛ակնարկէր ՙանընդհատ ամք պատերազմի՚, որոնց հետեւանքով հալածանք, չարչարանք, տարագրութիւն եւ տառապանք, ութ տարիներ տուայտանքի մատնեցին հայ ժողովուրդը, ՙյորս խոնարհ արար զմեզ Աստուած, եւ ամք յորս տեսաք զչարչարանս՚, աղօթելով ՙզի ընկալցի Տէր զպատարագս մեր պարգեւեալս ի Հայաստան աշխարհէ՚:

Գէորգ Ե. ՙՎշտալի՚ Կաթողիկոսի համոզմամբ Խորհրդային կարգերը եկան մեծ յոյս ներշնչելու ազատագրել կարենալու համար հայ ժողովուրդը իսկական կործանումէ, հիւանդութեան եւ տնտեսական ամենածանր պայմաններէն: Նոր կարգերը, թէ իսկ հակակրօն եւ համայնավար, գերճնշիչ ու ստրկացնող, միակ յոյսը կը ներշնչէին տուեալ անմիջական պարագաներու տակ, որոնց հովանաւորութեամբ միայն Հայաստանն ու Մայր Աթոռ կրնային մնալ եւ գոյատեւել, անշուշտ մեծագոյն գինով, զոհողութեամբ եւ գերագոյն զիջումներով:

 

 

Հեռատեսութիւն եւ Իմաստութիւն

Օրուան հակակրօն եւ ապազգային պարտադրեալ պայմաններուն տակ Մայր Աթոռը ստիպուած էր հեռատեսութեամբ, իրապաշտ ոգիով, իմաստութեամբ եւ ներքին արիութեամբ դիմագրաւելու Խորհրդային կարգերը ի Հայաստան եւ ի Ս. Էջմիածին: Գէորգ Ե. Կաթողիկոս, 1927 հոկտեմբերին, Ռուս յեղափոխութեան տասնամեակին, իմաստուն եւ համբերատար ոգիով Խորհըրդային Հայաստանի ուղղեալ իր պաշտօնական գրութեամբ կը հաստատէր թէ ՙԷջմիածինը իր եկեղեցական վարչական կազմակերպութեամբ, յատկապէս իմ նախագահութեան ներքոյ գործող Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդով՚, օրինապահ դիրք պիտի որդեգրէր եւ բարեացակամ մնար կառավարութեան նկատմամբ: Հոն ըսուած էր նաեւ որ Կաթողիկոսը շարք մը յատուկ Կոնդակներ ղրկած էր արտասահման, հայ եկեղեցական Աթոռներու` Հայաստանի անմիջական օգնութեան համար: Յիշեալ հինգ Կոնդակներէն (թիւ 417, 54, 431, 498, 34) թիւ 54 Յունուար 24, 1922 թուակիր Կոնդակով` ուղղեալ Կ. Պոլսոյ Հայոց Պատրիարք Զաւէն Արքեպիսկոպոս Տ. Եղիայեանի, Կաթողիկոսը շնորհակալութիւն կը յայտնէր արտասահմանի ՙվասն սովելոց Հայաստանի Օգնութեան Կոմիտէին՚ կատարած աշխատանքներուն համար, յանձնարարելով միաժամանակ ՙջանալ զամենայն միութիւնս կազմել վասն օգնութեան Հայաստանի՚: Կոմիտէն նաեւ կը մասնակցէր երկրի վերաշինութեան եւ առաջին ներգաղթողներու աշխատանքին: Իր Կոնդակը Գէորգ Ե. Կաթողիկոս կը փակէր իր յուզիչ խօսքերով` ՙբառնալ զձեռս իմ եւ ի գուճ անկեալ առաջի Իջման Սուրբ Սեղանոյ Միածնի Բանին Աստուծոյ, եւ աղօթել վասն վերաշինութեան եւ վերականգնման վշտակիր ժողովրդեան մերոյ՚:

Հայրապետը կրաւորական դիրք երբեք չբռնեց` հակառակ ճնշիչ պայմաններուն: Վերոյիշեալ Կոնդակները Հայ Եկեղեցին բարեկարգ պահելու առաջարկներ եւ կարգադրութիւններ կը բովանդակէին, նորակազմ Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդի, Նոր Տոմարի գործածութեան, պաշտամունքի ժամանակ երգեհոնի օգտագործման, Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան անկեալ վիճակէն իր վերականգնումին` Երուսաղէմի հայոց պատրիարքութեան նախաձեռնութեամբն ու Հայրապետի օրհնութեամբ, այրիացեալ քահանաներու կրկնամուսնութեան, որոնք երէցկինները գաղթի եւ կոտորածի ճամբուն վրայ կորսընցուցած էին, ինչպէս նաեւ Միջեկեղեցական նորակազմ յարաբերութեանց Հայ Եկեղեցւոյ նախնագոյն ներկայացուցչութեամբ` դարձեալ Հայրապետին որոշումով:

 

 

Գոհունակ Հայրապետը

Տարի մը ետք Տ.Տ. Գէորգ Ե. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս իր 1923 Նոյեմբեր 1-ի Կոնդակով մխիթարական կը գտնէր հայոց վիճակը, ՙզի ժողովուրդն մեր կենսունակ եւ աշխատասէր կամի լինել, եւ ես ուրախ եղէ զի տեսի անապատն ծարաւի զերկիր մեր հայրենի կրկին զգեցեալ զարդ հարսին նորատւոյ՚: Հայրապետը նոյն Կոնդակով կը դրուատէր Հայաստանի Խորհրդային Հանրապետութիւնը որուն կը վերագրէր Հայաստանի տնտեսական վիճակին բարւոքումը եւ աւերեալ տուներուն շինութիւնը` ակնարկելով պետութեան վերակառուցման հինգամեայ առաջին ծրագրին:

 

Հիմնական Փոփոխութիւն 

Բացասական եւ Դրական

 

Որքան որ Գէորգ Ե. Կաթողիկոս լաւատես մնաց ամէն զոհողութիւններու գինով, Սովետական Միութեան երկրորդ տասնամեակը, Հայրապետին 1930 թուի վախճանումէն ետք, ժխտական եւ շատ ծայրայեղական դրսեւորումներ արձանագրեց: Նոր դրութեան ժխտական թէ դրական ազդակները հիմնապէս փոխեցին հայ ժողովուրդի պատմական եւ վաւերական նկարագիրն ու դիմագիծը, անոր տալով համայնավար դրութեան խորթ եւ յաճախ անտանելի պայմաններ: Սկզբնական տարիներուն պետական սեղմումները իրենց գոյնը ցոյց տուին յետագային, երբ Հայաստան կղզիացած մնաց բռնատիրական ուժգին թաթի տակ, կրօնքէ եւ բարոյականէ զուրկ, անձնական գործառնութեանց մենաշնորհներէ հեռու:

Պետական ոյժը հանրապետութիւններուն եղբայրական օգնութեան ցանցը կը կազմէր` հպատակութեան հրամայականին ներքեւ: Այդ պատճառաւ Հայաստանի մաս չկազմեցին Կարսն ու Արտահանը, Սարըղամիշն ու Ալեքսանդրապոլը, որոնք Սովետական կարգերու շուքին տակ Թուրքիոյ սահմաններուն մէջ մնացին, սակայն շուտով 1924 թուին անոնցմէ Ալեքսանդրապոլը Խորհրդային Հայաստանին վերադարձուեցաւ եւ կոչուեցաւ Լենինական:

Տնտեսական ծանր կացութիւնը դարմանելու համար Խորհրդային Ռուսաստան 1920ի Դեկտեմբերին Հայաստան պարեն, հացահատիկ, անասուն եւ դրամ ուղարկեց, ինչպէս նաեւ Ուքրանիա` հացահատիկ, եւ Ատրպէյճան` քարիւղ: Լենինական ստացաւ կերպասի արդիւնաբերութեան յատուկ գործարան մը որ եղաւ առաջնեկը Հայաստանի ճարտարարուեստի կալուածէն ներս:

 

 

Պայմանագրի Կնքում

1921ի Հոկտեմբերին Սովետական Ռուսաստանի ներկայացուցիչները պայմանագիր մը կնքեցին մէկ կողմէ Հայաստանի, Վրաստանի եւ Ատրպէյճանի, եւ միւս կողմէ քեմալական Թուրքիոյ միջեւ, որ կը բխէր Մարտ 16-ին Մոսկուայի մէջ կնքուած ռուս ու թուրք պայմանագրէն: Իսկ Ռուսաստանի եւ Հայաստանի միջեւ տնտեսական պայմանագիր մը եւս կնքուեցաւ որ նպաստեց շինարարական աշխատանքին: Նոյն պայմանագրով մշակութային գետնի վրայ Ռուսաստան Հայաստան ուղարկեց տպարանական սարքաւորումներ, մեծ քանակութեամբ թուղթ եւ պիտոյքներ: Տարի մը ետք Երեւան փոխադրեցին Էջմիածնի մատենադարանի ձեռագիր եւ տպագիր մատեանները, ընդամէնը 4660 հատոր, որոնք Մոսկուա տարուած էին: Երեւան փոխադրեցին նաեւ Նոր Նախիջեւանի թանգարանի ձեռագիր մատեաններն ու գոյքերը: Հիմնուեցաւ Հայ Օգնութեան Կոմիտէն` նախագահութեամբ բանաստեղծ Յովհաննէս Թումանեանի: Ձեռագիրներու վերադարձը Էջմիածին յետագային հիմը պիտի դնէր Երեւանի Ս. Մեսրոպ Մաշտոցի անուան հոյակապ Մատենադարանին: Այս բոլորը նուիրեալ եւ իմաստուն Տ.Տ. Գէորգ Ե. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի հայեացքին տակ:

 

 

 

Անդրկովկասի Դաշնակցութիւն (ՍԷՅՄ) Պետական Սահմանադրութիւն

1922-ի Յունուար 26-ին Սովետական Հայաստանի առաջին համագումարը որոշեց Անդրկովկասի Դաշնակցութեան ստեղծումը (ՍԷՅՄ) եւ Հայաստանի Սովետական Հանրապետութեան Սահմանադրութեան հաստատումը` բաղկացած 12 գլուխներէ եւ 89 յօդուածներէ: Սոյն սահմանադրութիւնը եկեղեցին անջատեց պետութենէն, եւ դպրոցը` եկեղեցիէն: Ութերորդ յօդուածով չեղեալ կը համարուէին Հայաստանի նախկին կառավարութիւններու կնքած բոլոր միջազգային դաշնագիրները ու վերջ կը տրուէր գաղտնի դիւանագիտութեան: Սահմանադրութիւնը կը հաստատէր, արտաքին, ներքին, արդարադատութեան, լուսաւորութեան, պատերազմական, տնտեսական, առողջապահական եւ թղթատարական նախարարութիւնները:

 

 

 

Երեւանն ու Գլխաւոր Քաղաքները

Նորահաստատ Խորհրդային Հայաստան իսկոյն ձեռնարկեց մայրաքաղաք Երեւանի շինութեան` անոր կողքին վեց ծաղկեալ քաղաքներով` Լենինական, Ղարաքի լիսա, Նոր Պայազիտ, Դիլիջան, Գորիս եւ Էջմիածին: Արտաքնապէս եւ հեռուէն նշեալ յառաջդիմութիւնները խանդավառեցին արտասահմանի հայերը, որոնցմէ շատեր, ընդհանուր թիւով 20,000, աճապարեցին գաղթել հայրենիք: Պայմաններուն գոհացուցիչ չըլլալը յայտնի դարձաւ պարզ այն պատճառով որ Միջին Արեւելքի եւ եւրոպական ազատ եւ յառաջադէմ երկիրներէ նորաստեղծ եւ համայնավար դրութեան տակ ընկճուած երկիր մը գաղթող անձը յուսախաբութեամբ պիտի տեսնէր կեանքի մակարդակի տարբերու թիւնը, աշխատավարձի եւ բնակարաններու անբաւարարութիւնը:

Ժխտական իրողութիւնները ահազանգային դարձան երեսունական թուական ներէն սկսեալ, Գէորգ Ե. Կաթողիկոսի վախճանումէն ետք, երբ բռնատիրութիւնն ու նորեկներէն ոմանց անտանելի աքսորը բոլորովին հակազդեցին բարի տրամադրու-թեանց եւ հայրենասիրութեան: Անմասն չմնաց նաեւ Հայաստանեայց Եկեղեցին 1930-էն ետք, երբ պիտի ենթարկուէր անչափելի բռնարարքներու, Մայր Աթոռը, ինչպէս Ռուս Ուղղափառ Եկեղեցին Մոսկուայի պատրիարքութենէն ներս, բոլորովին պիտի մերկանար իր հեղինակութենէն եւ ազդեցութենէն, յատկապէս Տ.Տ. Խորէն Ա. Մուրատբէկեան հերոս Կաթողիկոսի գահակալութեան կարճ շրջանին որուն ինք եւս զոհ գնաց 1938 թուականին:

 

 

Դոկտ. Զաւէն Ա. Քհնյ. Արզումանեան

Կլէնտէյլ

 

Պայքար շաբաթաթերթ, դրոշակակիր պաշտոնաթերթ Ռամկավար Ազատական կուսակցության

 



    Լրահոս
    Օրացույց
    Ամենաընթերցված
    Եկեղեցական օրացույց
    /
    01/12/2017
    ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՆ ՕՐԱՑՈՒՅՑ