• USD 482.36
  • GBP 647.76
  • EUR 568.99
  • RUB 8.19
  • GEL 188.42
Դեկտեմբեր 16, 2017
Լրահոս, Մեր ձայնը, Խմբագրական
27.11.2017 | 17:15

Մեր Երկրորդ Հանրապետութիւնը

Երբ ազգովին կը պատրաստուինք 2018 թուին նշելու մեր առաջին հանրապետութեան հարիւրամեակը, երբեմն ակամայ, եւ յաճախ՝ կամովին կը փորձենք մոռացութեան տալ մեր երկրորդ հանրապետութիւնը՝ Խորհրդային Հայաստանը, որ անխուսափելիօրէն մաս կը կազմէ մեր պատմութեան, իբրեւ շղթայի օղակներէն մէկը մեր պետականութեան:

Եթէ ուզենք գեր-ազգայնական շունչով խօսիլ մեր երեք յաջորդական հանրապետութեանց ծննդաբանութեան մասին՝ մեր կուրծքերը ուռեցնելով պիտի յայտարարենք թէ երեք հանրապետութիւններէն մեր նախընտրածը ծնունդ առած է իբրեւ հետեւանք հայ ժողովուրդի աննկուն պայքարին. սակայն հիմա որ կիրքերը հանդարտած պէտք է ըլլան՝ պատմութիւնը առարկայականօրէն սերտելու, պիտի ընդունինք որ երեք հանրապետութիւններն ալ ստեղծուած են աշխարհաքաղաքական հսկայ իրադարձութեանց հոլովոյթին իբրեւ հետեւանք:

Այդ ճանաչումը երբեք չարժեզրկեր այն հերոսական մարտերը, զորս մեր ժողովուրդը մղած է տարբեր ժամանակներուն՝ Զէյթունէն՝ Շապին Գարահիսար, Հաճընէն՝ Ղարաքիլիսա, Վանէն՝ Սարտարապատ:

Մեր երեք հանրապետութիւններէն ամենէն երկարակեացը Խորհրդային Հայաստանն էր, որ իր գոյութեան 70 տարիներուն ընթացքին խորապէս ձեւակերպեց մեր մշակոյթը, մեր գիտական միտքը եւ մեր ինքնավարութեան վարժութիւնը:

Թէ ո՞րքան անկախ էր Խորհրդային Հայաստանը՝ չափանիշ մը չէ անոր լաւ կամ վատ ըլլալու իրականութեան: Որքան ալ ուզենք ազատ անկախ դառնալ՝ մեր վեց դարու պետականազուրկ կեցութիւնը մեր մէջ թուլացուցած էր ինքնակառավարման փորձն ու հետաքրքրութիւնը: Անոր փաստերէն մէկն ալ այն է որ մենք չկարողացանք պահել Առաջին Հանրապետութիւնը, նախ մեր ներքին անմիաբանութեան պատճառով ու նաեւ՝ արտաքին քաղաքական իրադարձութեանց հետեւանքով: Այսօր, այնքան ռոմանթիկ պատկերացում մը ստեղծած ենք Առաջին Հանրապետութեան մասին, որ մոռացութեան կու տանք անոր երկրորդ տարուան անազատութիւնները, կամայականութիւններն, կառավարման սիրողական մակարդակը եւ միակուսակցական մենատիրութիւնը:

Նոյեմբեր 29ին գոյութեան կոչուած Խորհրդային Հայաստանը, հակառակ մեր ժողովուրդի կամքին պետականութիւն սորվելու փորձադաշտ մը եղաւ: Աւետիս Ահարոնեան, Իտալիոյ մէջ Մովսէսի արձանին առջեւ կանգնած՝ իր հիացումը կը յայտնէր Մովսէսի առաքելութեան մասին ու կ'ըսէր թէ հակառակ իր ժողովուրդի կամքին՝ ան դէպի Աւետեաց Երկիր առաջնորդեց իր ժողովուրդը՝ բան մը որ մեր ալ առաքելութիւնն է, առաքելութիւնը՝ յեղափոխականներուս:

Բացի պետականութեան վարժուելու փորձէն՝ Խորհրդային Հայաստանը կամաւոր ու պարտադիր ազգահաւաքի կռուան մը դարձաւ. կամաւոր՝ այն իմաստով որ հայեր կամովին ներգաղթեցին դէպի մեր Աւետեաց Երկիրը, եւ ակամայ՝ այն իմաստով որ խորհրդային իշխանութիւնները արգիլած էին հայրենալքումը, որ ինքնաբերաբար սատարեց մեր ազգային թուաքանակի աճումին: Այսօր մեր երկիրը ազատութիւն ձեռք ձգած է՝ չենք կարողացած այդ ազատութիւնը օգտագործել՝ զայն ծառայեցնելով միայն հայրենալքումի տխուր երեւոյթին:

Խորհրդային Հայաստանի ամենէն հայրենասէր պետական դէմքերէն Կարէն Դեմիրճեանի տիպուկ խօսքը լաւագոյնս կը բնութագրէ ազատութեան հետ վարուելու մեր անփորձութիւնը: «Եթէ ազատութիւն պոռալով ձեր փափաքը լոյսերը անջատել էր՝ ըսէիք մեզի մենք ալ կրնայինք այդ լոյսերը անջատել»:

Հակառակ մեզի դէմ եղած ամբաստանութիւններուն՝ մենք չատագովողը չենք եղած խորհրդային դրութեան, այլ միայն կողմնակիցը եղած ենք մեր ժողովուրդի հոգեւոր միութեան: Խորհրդային դրութիւնը կեղծ Աւետարանի մը դաւանանքին վրայ հիմնուած զարհուրելի վարչաձեւ մըն էր: Ահաւոր էին Ստալինեան աքսորները, սպաննութիւններն ու սարսափները: Մարդիկ կ'ուզէին անպայման ՌԱԿը պիտակել իբրեւ այդ յոռի վարչաձեւին կամակատարը, անտեսելով այն աշխատանքը որ ան կը տանէր Հայաստանի ստեղծագործ միտքին արգասիքները մատուցանել սփիւռքի հայութեան:

Սակայն, այդ սարսափի դարաշրջանին հեռանալէն ետք պարզուեցաւ թէ որո՞նք էին խորհրդային գաղտնի գործակալութեան (KGB) ծառայողները: Արդարեւ KGBի նախկին զօրավարներէն Օլէկ Քալուկինի գաղտնազերծումներէն պարզուեցաւ որ Դաշնակցութեան պարագլուխներէն, ամենէն կատաղի հակասովետ կարծուած երկու ղեկավարներ, յանձինս Հրայր Մարուխեանի եւ Էտիկ Յովհաննիսեանի այդ միեւնոյն վարչակարգին գործակալութեան մէջ էին:

Մօտ երկու տարիէն՝ 2020 թուականին պիտի ամբողջանայ նաեւ Խորհրդային Հայաստանի հարիւրամեակը: Հիմա որ Ցուրտ Պատերազմի հովերը մեղմացած են, յատկապէս քաղաքական ու գաղափարական բնագաւառներէն ներս, մենք կրնանք առարկայական գնահատանքը ընել Խորհրդային Հայաստանին, առանց պոլշեւիկեան գործակալ պիտակուելու զգուշութեան:

Հակառակ արիւնալի վարչակարգի ճնշիչ մթնոլորտին հայուն հանճարը գտաւ այնտեղ համեմատական խաղաղութիւնը՝ յառաջապահ գիտութիւն ստեղծելու, իր Վիքթոր Համբարձումեանով եւ Ալիխանեան եղբայրներով տիեզերքը ուսումնասիրելու եւ հայրենի գիտութեան մաս դարձնելու: Թամանեանով չքնաղ մայրաքաղաք մը ստեղծելու, Խաչատուրեանով մեր տոհմիկ երաժշտութիւնը համաշխարհային համերգասրահներու զարդը դարձնելու. Սարեանով աշխարհի թանգարանները ճոխացնելու, Աճառեանով, Մանանդեանով, Արարատ Ղարիպեանով լեզուագիտութեան ու պատմագիտութեան հիմքերը ամրագրելու: Չարենցով, Շիրազով, Կապուտիկեանով, Պարոյր Սեւակով, Գէորգ Էմինով համաշխարհային մակարդակով գրականութիւն ստեղծելու:

Գալով սովորական քաղաքացիներու կեանքին՝ կայունութիւն մը ստեղծուած էր – աշխատանքի, վարձատրութեան, հանգիստի, բժշկութեան ու կրթութեան նախատեսելի մակարդակ մը գոյացած էր:

Այսօր, Հայաստանի ամէնմէկ բնակիչի մտահոգութիւնը այն է թէ ի՛նչ պիտի ըլլայ իրե զաւակներուն ապագան. ի՞նչ կը խոստանայ անկախ Հայաստանը անոնց, բացի անորոշութենէ: Խորհրդային շրջանին շատ էին անարդարութիւնները, բայց նաեւ՝ տեղ հասնելու հնարաւորութիւնները: Տաղանդաւոր գիտնականը, գրողը, երաժիշտը, տնտեսագէտը անպայման ունէր հեռանկար մը Հայաստանի մէջ եւ անկէ անդին՝ ամբողջ Խորհրդային Միութեան մէջ, ուրկէ ոստում ընելը դէպի համաշխարհային բեմ իրական հնարաւորութիւն մը կը մնար:

Մարդիկ հակամէտ են վատը մոռնալու եւ լաւը յիշելու: Սակայն, ո՛չ, խորհրդային կարգերու բարբարոսութիւնը մոռցուելիք չէ եւ պէտք չէ մոռնալ, որպէսզի մարդկութիւնը անգամ մը եւս չմատնուի այդ փորձութեան:

Սակայն, արդար է որ յիշուին խորհրդային շրջանի իրագործումները եւ անով բնութագրուի Երկրորդ Հանրապետութիւնը եւ ոչ թէ հակադրութիւններու մակարդակով:

Եթէ Կարէն Դեմիրճեան ողջ ըլլար հաւանաբար ըսէր. «Առէք Ձեր անկախութիւնը եւ մեզի տուէք մեր ոսկեդարը»:

 

Խմբագրական  Պայքար շաբաթաթերթի, դրոշակակիր պաշտոնաթերթ Ռամկավար Ազատական կուսակցության


    Լրահոս
    Օրացույց
    Ամենաընթերցված
    Եկեղեցական օրացույց
    /
    01/12/2017
    ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՆ ՕՐԱՑՈՒՅՑ