• USD 482.27
  • GBP 632.79
  • EUR 567.63
  • RUB 7.31
  • GEL 183.9
Սեպտեմբեր 24, 2018
Հպարտանում եմ

Ես հպարտ եմ իմ ճյուղերով ու սաղարթով

Բայց առավել՝ իմ արմատով

Եվ իմ բնի վաղեմությամբԺողովրդիս ծերունական 

Խիստ բնական խոհեմությամբ,

Բայց ավելի՝ Նոր շիվերի դալարությամբ -

Նրա ջահել որդիներից հենց լավերի խելառությամբ... 

ՊԱՐՈՒՅՐ ՍԵՎԱԿ

Հայաշխարհի ձայն, Լրահոս, Հարցազրույց, Միջին Արևելք
20.02.2018 | 12:01

«Յուսալի է, որ հայութիւնը իր արժանպատիւ դերը կ'ունենայ Սուրիոյ վերականգնումին մէջ». Տ. Արմաշ եպս. Նալպանտեան

«Հայ Ձայն»ի հարցումներուն կը պատասխանէ Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ Դամասկոսի Թեմի Առաջնորդ Տ. Արմաշ եպս. Նալպանտեան

 

 

-Սրբազան հայր, ինչպիսի՞ իրավիճակ կը տիրէ ներկայիս Դամասկոսի մէջ եւ ապահովական վիճակի առումով վերջին սրացումները ինչի՞ն կը վերագրէք:

Ընդհանրապէս իրավիճակը միշտ վտանգաւոր եղած է Դամասկոսի մէջ: Ռումբերու հրթիռներու տարափը՝ պարբերաբար քիչ, պարբերաբար աւելի մեծ թիւով, տեղատարափ կերպով կիյնայ քաղաքներուն վրան: Միշտ եղած է այդ վտանգը, սակայն ընդհանրապէս լրատուամիջոցները եւ մանաւնդ Սուրիոյ լրատուամիջոցները չեն խօսիր այդ մասին, պարզապէս ցոյց տալու համար թէ Դամասկոսի մէջ ապահով է ամէն ինչ:

Վերջին շրջանին ապահովութիւն մը հաստատուած է Հալէպի եւ այլ շրջաններու մէջ, նոյն ձեւով մենք ալ կը սպասէինք կամ կը հաւատայինք թէ Դամասկոս ալ պիտի հաստատուի, բայց այդպիսի իրավիճակ մը չեղաւ, ընդհակառաակը, հրասնադները շարունակեցին իյնալ քաղաքին վրայ, մանաւանդ այն շրջանին վրան, ուր հիմնական քրիստոնեայ բնակչութիւն եւ հայեր կապրին, ուր հին քաղաքն է եւ ուր կան մեր դպրոցները, եկեղեցիները եւ այլն:

Անշուշտ ամէն մէկ քաղաքական շարժում՝ ըլլայ Սուրիոյ մէջ, ըլլայ միջազգային գետնի վրայ, ամէն մէկ տեղաշարժ իր ազդեցութիւնը կ'ունենայ զինեալներուն վրայ, որոնք իրենց կողմէն կ'ուզեն այդ տեղաշարժին պատասխան տալ կամ այդ տեղաշարժին ցախողութիւը ներկայացնել եւ գործի կը դնեն իրենց ուղղակի սատանայական մեքենայութիւնները եւ կը սկսին ռմբակոծել մեր քաղաքը:

Վերջին երեք շաբաթներուն վրայ երկարող արդէն աղէտալի դարձած այս վիճակը, որ կը տիրէ Դամասկոսի մէջ, իմ կարծիքովս, պատասխանն էր Ռուսաստանի ջանքերուն, որոնք եղան՝ Սոչիի մէջ հրաւիրել 1500-էն աւելի սուրիացիներ՝ Սուրիայէն եւ արտասահմանէն, որոնք եկան այնտեղ եւ այդ ժողովին մէջ յայտարարութեամբ մը եւ նոր յանձնախումբով մը հանդէս եկան: Համագումարին յաջորդած ահաբեկչական յարձակումները եղան պարզապէս ցոյց տալու համար, որ այս քաղաքական լուծման օգտակար դարձող համագումարը յաջողութիւն չունեցաւ, ընդհակառակը, ձախողեցաւ եւ այսպիսով կ'ուզեն այնպէս ցոյց տալ, որ խաղաղութիւն չէ հաստատուած եւ ուրեմն քաղաքական լուծումի պիտի չհասնի Սոչիի հանդիպումը:

 

-Դուք վերջերս մասնակցեցաք Սոչիի մէջ տեղի ունեցած Սուրիոյ տագնապի քաղաքական կարգաւորման հետ կապ ունեցող բարձրաստիճան ժողովի մը, ի՞նչ են Ձեր տպաւորութիւնները այդ ժողովէն եւ արդեօք իրապէս սկիզբ առա՞ծ է Սուրիոյ տագնապի քաղաքական լուծման փուլը:

Յունուար 30-ին Սոչիի մէջ տեղի ունեցաւ երկխօսութեան նոր համաժող մը, հանդիպում մը, որ Ռուսաստանի օրհնութեամբ եւ հովանաւորութեամբ հաւաքեց բոլոր սուրիացիները՝ մօտաւորապէս, գոնէ պաշտօնական յայտարարութեամբ՝ 1511 հոգի: Այս ժղովին կը մասնակցէին նաեւ քրիստոնեայ եւ իսլամ 90 կրօնաւորներ, կային քրիստոնեայ առաջնորդներ, տարբեր եկեղեցիներու ներկայացուցիչներ, նաեւ իսլամ աստուածաբաններ, կրօնաւորներ, շէյխեր եւայլն:

Պետութեան հովանաւորութեամբ մենք ալ մասնակցեցանք: Ըստ յայտարարութիւններուն մօտաւորապէս 1300 հոգի Սուրիայէն էին,իսկ 110-էն աւելի՝ դուրսէն, կամ այսպէս կոչուած, ընդդիմադիր ուժերու ներկայացուցիչներ:

Մենք գիտենք կայ Ժընեւ 1-ին ,Ժընեւ 2-րդ, 3-րդ եւ յետոյ Ասդանա 1-ին, 2-րդ եւ այլն, սակայն այս ժողովը իր տեսակին մէջ իւրայատուկ էր, որովհետեւ այսպիսի ժողով կատարուած է 2011-ին, եւ այդ ժողովէն յետոյ սա երկրորդն էր իր տեսակին մէջ, ուր կը հաւաքուին բացառապէս սուրիացիները՝ իրարու հետ զրուցելու: Այս ժողովին մէջ ռուսերը ներկայ չեղան. իրենք բացումը ըրին եւ յետոյ սուրիացիները իրարու հետ երեսառ երես խօսեցան: Այս առումով ալ Սոչիի համագումարին յուսադրիչը այն է, որ երկխօսութեան դաշտ մը ստեղծուեցաւ եւ կարծես թէ իրարու հետ խօսելու պատրաստակամութիւն մը ստեղծուեցաւ: Անուշտ կիրքերը շատ լարուած էին, մարդիկ բորբոքուած էին, նկատի ունենալով, որ եօթ տարի է չեն խօսած իրար հետ եւ մանաւանդ այս եօթ տարիներուն շատ արիւն թափուած է եւ մարդկանց մօտ թշնամութիւն, ատելութիւն, վրէժխնդրութիւն, արեան խնդրի զգացումներ առաջացած են:

Իմ կարծիքովս այս ժողովը եղաւ շատ դժուարին, բայց յաջող ժողով, չնայած արեւմտեան աշխարհը՝ Ամերիկան, Եւրոպան բոլորը ուզեցին տապալել, ձախողցնել:Նախ, այս ժողովը հանդէս եկաւ յայտարարութեամբ մը որ շատ հաւասարակշռուած յայտարարութիւն մըն էր եւ համաձայնեցուած էր ընդդիմադիր ուժերու եւ Սուրիոյ կառավարութեան ներկայացուցիչները միջեւ. այժմ կը սպասուի, որ այն ընդունուի նաեւ ՄԱԿ-ի կողմէ, իբրեւ Սուրիոյ խնդրին քաղաքական լուծման յաւելեալ յայտարարութիւն մը, որ պիտի օժանդակէ երկու կողմերուն եւ օգնէ՝ խնդրին լուծման առումով: Երկրորդը, ստեղծուեցաւ սահմանադրութեան քննութեան յանձնախումբ՝ 150 հոգինոց, որուն 100-ը Սուրիոյ կառավարութեան ներկայացուցիչներն էին եւ 50-ը՝ ընդդիմադրի ուժերու, որոնք բոլորը միասին, համաձայնութեամբ, պիտի սկսին քննարկել սահմանադրութիւնը:Անշուշտ թէ սահմանադրութիւնը բարեփոխումներ ունեցած էր 2012-ին, սակայն այսօրուայ շատ մը խնդիրներու լուծումը, բոլորին հաւասար եւ արդար իրաւունքնր սահմանելը կարելի պիտի դառնայ սահմանադրութեամբ: Այդ իսկ պատճառով հիմնական ոգեւորիչը եւ մխիթարականը այն է, որ Սոչիի ժողովին բլորն ալ համաձայն էին որ Սուրիոյ քաղաքացիին եւ ընդհանրապէս մարդու իրաւունքները կրնան պաշտպանուիլ սահմանադրութեամբ եւ կարգ ու կանոնի միջոցաւ եւ այդտեղէն ալ սկիզբ կրնայ առնել Սուրիոյ խնդրին հանգուցալուծումը: Այս երկու ձեռքբերումները նկատի ունենալով ես կը կարծեմ որ յաջող ժողով մըն էր:

 

-Ի՞նչ իրավիճակ կը տիրէ ներկայիս Դամասկոսի մէջ, յատկապէս հայկական առումով, այն իմաստով, որ ատդեօք արտագաղթ կա՞յ յատկապէս վերջին դէպքերու պատճառով, կամ այնտեղ մնացողները արդէն համոզուած են, որ ինչ ալ պատահի պիտի շարունակեն ապրիլ այդ գաղութին մէջ:

-Ինչպէս ըսի, Սոչիի ժողովէն ետք վիճակը շատ բարդացաւ Սուրիոյ մէջ եւ մանաւանդ Դամասկոսի մէջ: Արդէն իսկ Սոչիէն վերադարձող առաջին օդանաւին վրայ փորձած են ահաբեկչական գործողութիւն կատարել , սակայն ձախողած է բարեբախտաբար եւ յետոյ փորձած են նաեւ ձեւով մը ռմբակոծել եւ վնասել օդակայանը, վայրէջքի ճամբան՝ խաթարելու համար ամէն տեսակ օդանաւի վայրէջքը. այդ իսկ պատճառով ալ նշեմ, որ պատուիրակութեան մեծ մասը ստիպուած եղաւ երկու օր եւս մնալ Սոչի եւ ապա վերադառնալ Դամասկոս:

Այս բոլորէն անմասն չմնաց Դամասկոսի ժողովուրդը եւ մանաւանդ՝ հայերը եւ մեր գաղութը: Ինչպէս յայտնի է, ռումբեր ինկած են Թէքէեան Մշակութային Միութեան շէնքի ետեւի դռան փողոցը, բայց միութեան շէնքը վնաս չէ ունեցած, բարեբախտաբար միայն նիւթական վնասներ կրած է այնտեղ գտնուող հայ ակնոցավաճառի մը խանութը ու նաեւ ամբողջութեամբ վնասուած եւ անճանաչելի դարձած է Միացեալ հայկական վարժարանի հանրակառքը, որովհետեւ հրթիռը ինկած է ուղղակի անոր վրայ եւ՝ պայթած, քանի մը հրթիռներ ինկած են նաեւ Ճարամանայի եւ հին Դամասկոսի շրջանը, ուր կը գտնուին մեր եկեղեցին եւ Ազգային Թարգմանչաց ճեմարանը: Այս բոլոր, չըսեմ վախի, բայց զգուշութեան եւ զգօնութեան շապիկ կը հագցընեն բոլորին եւ մանաւանդ մեր գաղութին:

Անցեալ շաբաթ՝ չորեքշաբթի, հինգշաբթի եւ ուրբաթ օրերուն՝ Դամասկոսի մէջ տիրող իրավիճակին պատճառով, այս թաղամասերուն մէջ գտնուող հայկական եւ քրիստոնէական վարժարանները փակ պահեցին իրենց դռները, իսկ այս շաբաթ դպրոցները ամէն օր բաց են եւ իրենց աշխատանքը սկսան տանիլ, սակայն աշակերտները բնականոն կերպով չեն ներկայանար, շատ քիչ թիւով աշակերտներ կու գան, որովհետեւ ծնողները չեն ղրկեր իրենց զաւակները՝ վախնալով դժբախտութենէ մը, որ կրնայ պատահիլ: Կը յուսանք, որ եկող երկուշաբթի կրթական եւ դպրոցի կեանքը բնականոն իր հունին վերադառնայ: Իսկ ինչ կը վերաբերի եկեղեցական արարողութիւններուն, անոնք բնականոն կերպով կը կատարուին, անշուշտ շատ համեստ թիւով ժողովուրդի եւ հաւատացեալներու ներկայութեամբ:

Չնայած որ վիճակը այսպէս լարուած է եւ լուրեր կը պտըտին թէ աւելի պիտի վատթարանայ, բայց այդ ու հանդերձ, որեւէ մէկ արտագաղթի կամ քաղաքը լքելու մտադրութիւն մը չտեսայ: Ժողովուրդը այո՝ շուարած, մտահոգ եւ զգուշ է, սակայն կը փորձէ իր բնական կեանքը շարունկել:

 

-Վերջերս դամասկոսահայութիւնը անմիջական օժանդակութիւն ստացաւ Ռուսաստանէն, այդ մասին ալ կրնաք երկու տողով ներկայացնել: Ո՞վ նախաձեռնեց, ինչպէ՞ս էր, որո՞ւ բաժին հասաւ եւայլն:

Ռուսաստանէն պատուիրակութիւն մը պիտի գար Դամասկոս, որ ի վերջոյ եկաւ փետրուար 3-6 օրերուն: Այս պատուիրակութեան մաս կը կազմէին Ռուսաստանի կրօնական կազմակերպութիւններու, եկեղեցիներու ներկայացուցիչներ եւ ոչ-քրիստոնէական՝ իսլամ աստուածաբաններ, կրօնաւորներ, որոնց շարքին կային Շէյխ, Միւֆթի, Աւետարանական Ռուս Ուղղափառ եկեղեցւոյ վարդապետը եւ Ռուսաստանի Հաոց Թեմի Առաջնորդի ներկայացուցիչ վարդապետը:

Այս պատուիրակութիւնը՝ հովանաւորութեամբ Ռուսիոյ Ուղղափառ եկեղեցւոյ եւ քաջալերանքով՝ Ռուսիոյ Ուղղափառ եկեղեցւոյ արտաքին յարաբերութիւններու գրասենեակի, Ռուսիոյ մէջ կազմակերպած էր դրամահաւաք նուիրատուութիւն եւ այս կրցած էր կոկիկ գումար մը հաւաքել եւ օժանդակութիւն բերել Դամասկոս եւ բաժնել բոլորին անխտիր: Երբ լսեցի այդ մասին, ուզեցի որ պատուիրակութիւնը այցելէ նաեւ մեր եկեղեցին եւ առաջնորդարանը եւ այդպիսով եկան: Այս նախաձեռնութեան ծիրէն ներս, ըստ իմ ունեցած տեղեկութիւններուն, 3000 սննդակողով պատրաստուած էր, իւրաքանչիւրը՝ 25 քիլօ կշռող:

Այս սննդակողովները բաժնուեցան նահատակներու զաւակեր պատսպառող որբանոցին եւ դպրոցին մէջ, նահատակներու ընտանիքներուն՝ մզկիթներուն եւ եկեղեցիներուն մէջ, նաեւ մեր եկեղեցւոյ բակին մէջ: Բացի Դամասկոսէն, ուր 2500 սննդակողով բաժնուեցաւ, նաեւ միւս 500-ը բաժնած են Լիբանանի սուրիական գաղթակայանին՝ Պեքայի մէջ:

Օժանդակութեան բաշխման նախօրէին, Ռուսաստանէն Դամասկոս այցելող պատուիրակութեան անդամներուն հետ ժողով-հանդիպում մը ունեցանք: Հիմնական շնորհակալական խօսքեր փոխանցեցինք, բայց նաեւ քննարկեցինք թէ արդեօք կարելի պիտի ըլլայ այսպիսի օգնութիւնները շարունակել, եւ շարունակուելու պարագային՝ չսահմանափակուիլ միայն Դամասկոսով, այլ նաեւ օգնութիւն հասցընել Հալէպ, Հոմս, Լաթաքիա եւ այլ շրջաններ եւ այդպիսի յանձնառութիւն մը եղաւ եւ խոստացուեցաւ, որ այս օժանդակութիւնը շարունակական բնոյթ մը կրէ:

 

-Յաջորդ հարցումս կը վերաբերի Սուրիոյ վերակառուցման խնդրին: Մանաւանդ հայկական առումով, մենք շատ լսեցինք, որ այդ գործընթացը սկիզբ պիտի առնէ, բայց ըստ երեւոյթին, տարբեր պատճառներու բերումով կը դանդաղի: Ինչի՞ն կը վերագրէք այդ մէկը եւ Ձեր կարծիքով արդեօք հիմա նպատակայարմա՞ր է՝ Սուրիոյ հայկական համայնքներու տարբեր կառոյցներու վերականգնումը սկսիլ, ըլլայ անոնք՝ եկեղեցիներ, ակումբներ, դպրոցներ, մշակութային կեդրոններ եւայլն:

Այո, վերջերս նկատելի է, թէ ռուսական կողմը, Ռուսիոյ եկեղեցին, ինչպէս ըսի այս ձեւաչափով նաեւ յանձնառու կ'ուզէ դառնալ եւ կը փորձէ ամէն ջանք ընել, որպէսզի մասնակից դառնայ Սուրիոյ վերականգնումին եւ հիմնական՝ քրիստոնէական համայնքներու կառոյցներու վերականգնումին: Ես կը փորձեմ եւ կը յուսամ, որ ասոր մէջ մենք ալ մեր դերը ունենանք, նամանաւանդ որ Ռուսաստանի մէջ այս դրամահաւաքներուն կը մասնակցին տեղական համայնքներ, որոնց շարքին նաեւ մեր առաջնորդարանը եւ մեր համայնքը, ուստի ես ալ կ'ուզեմ անկէ մեր հայ համայնքին լաւ բաժին մը հանել՝ վերակառուցումը ապահովելու համար, ըլլայ Դամասկոսի, ըլլայ Սուրիոյ միւս շրջաններուն մէջ:

Վերակառուցումը միշտ օրակարգի վրայ եղած է: Երբ Սուրիոյ «Շտապ օգնութեան եւ վերականգնումի մարմին»ը կեանքի կոչուեցաւ 2012-ին, իր առաջ ունեցաւ շարք մը մարտահրաւէրներ, որոնցմէ վերջինը վերականգնումն էր, նկատի ունենալով, որ նախ պէտք է ժողովուրդի անմիջական կարիքներուն հասնիլ, ըլլայ՝ սունունդ, բժշկական, կրթական եւ այլ օգնութիւններ: Սակայն հիմա երբ Հալէպի մէջ վիճակը խաղաղուած է եւ, մեր հայութեան իրականութեան մէջ Սուրիոյ տագնապը կը կշռենք Հալէպի վիճակով, ուրեմն այլեւս կրնանք անցնիլ վերակառուցման-վերականգնման փուլին:

Հետեւաբար այսօր արդէն օգնութեան տրամադրումէն աւելի, կշիռքը կը դնենք վերականգնողական եւ վերակառուցման աշխատանքներուն վրայ: Անշուշտ այս պարագային ալ նկատի կ'առնուին առաջնահերթութիւններ: Օրինակ, եթէ եկեղեցի մը կայ, որ այրած, քանդուած է եւ անոր վերականգնումը մեծ ծախսի կը նայի, մանաւանդ եթէ այդ քաղաքին մէջ, մասնաւորաբար Հալէպի մէջ կայ երկու եկեղեցի, որոնք կը գործեն եւ առայժմ կը բաւարարեն ժողվոուրդի հոգեւոր ծառաւը յագեցնելու այդ քանդուած եկեղեցւոյ վերակառուցումը առաջնահեթային չի կրնար ըլլալ: Նախ պէտք է ժողովուրդին ապահովել՝ իրենց տուներով եւ աշխատանքով, ինչպէս նաեւ դպրոցով:

Այս առումով նշեմ, որ արդէն վերականգնողական մեծ աշխատանքներ տարուած են եւ կը տարուին Հալէպի մէջ: Ինչպէս գիտէք, Հալէպի Քարեն Եփփէ ճեմարանը վեանորոգուած է, վերջերս վերանորոգուեցաւ նաեւ Կիլիկեան ճեմարանը եւ այսպիսոբ պիտի շարունակուի վերականգնումը եւ քայլ առ քայլ, երբեմն դանդաղ, երբեմն աւելի արագ գործը առաջ պիտի տանինք, բայց միշտ ականջ դնելով, սպասելով, հետեւելով՝ իրավիճակին, ապահովութեան եւ կարելիութեան:

 

 

 

Հարցազրոյցը ՝ Սագօ Արեանի



    Լրահոս
    «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի տնօրենի պաշտոնում նշանակվել է Հայկակ Արշամյանը
    Օրացույց
    Ամենաընթերցված
    Եկեղեցական օրացույց
    /