• USD 482.27
  • GBP 632.79
  • EUR 567.63
  • RUB 7.31
  • GEL 183.9
Սեպտեմբեր 24, 2018
Հպարտանում եմ

Ես հպարտ եմ իմ ճյուղերով ու սաղարթով

Բայց առավել՝ իմ արմատով

Եվ իմ բնի վաղեմությամբԺողովրդիս ծերունական 

Խիստ բնական խոհեմությամբ,

Բայց ավելի՝ Նոր շիվերի դալարությամբ -

Նրա ջահել որդիներից հենց լավերի խելառությամբ... 

ՊԱՐՈՒՅՐ ՍԵՎԱԿ

Գլխավոր լուր, Հոդվածներ, Լրահոս
26.02.2018 | 18:08

Սումգայիթը` կեղեքիչ հիշողություն և ծանր դաս

Երեք տասնամյակ է անցել սումգայիթյան ողբերգությունից: Խորհրդային ժամանակաշրջանում աննախադեպ երևույթ էր, երբ ազգային մի հանրապետությունում նման ծավալով այլատյացություն է դրսևորվում մեկ ուրիշ ազգի նկատմամբ: Եթե անգամ ժողովուրդների բարեկամությունը կոմունիստական կեղծ կարգախոս էր, այդուհանդերձ, կար խորհրդային մի կարծրատիպ, որը կարծեք պիտի կանխարգելեր միջէթնիկական բախումները: Ավաղ, պարզվեց, որ դա ընդամենը միֆ է, որով շուրջ յոթանասուն տարի մոլորեցնում էին խորհրդային բազմազգ ժողովրդին:

Սումգայիթում, Բաքվում, Կիրովաբադում և Ադրբեջանի հայաշատ մյուս բնակավայրերում հայերի նկատմամբ կատարված լայնածավալ բռնությունները, ինչպես նաև Ղարաբաղյան պատերազմը փաստեցին խորհրդային ինտերնացիոնալիզմի սնանկությունը: Ակնհայտ դարձավ, որ կայսրությունում ապրող ժողովուրդները իրավունք և հնարավորություն չունեն իրենց կամքով տնօրինելու սեփական ճակատագիրը: Թեպետ կոմունիստական գաղափարաբանությունը ստրկատիրությունը համարում էր մարդկության մեծագույն արատ, սակայն երկրի ներսում համագոյակցող ազգերը կամարտահայտության սահմանափակման առումով նույն ստրկական վիճակում էին: Եվ դա վերաբերում էր ինչպես հայերին, այնպես էլ մյուս էթնիկ հանրություններին:

Սումգայիթում հայ բնակչության նկատմամբ իրականացված բռնարարքները բնավ էլ մի խումբ խուլիգանների կողմից կատարված գործողություններ չէին, որովհետև խորհրդային միլիցիան և հատկապես պետանվտանգության մարմիններն անողոք էին խուլիգանական արարքների նկատմամբ: Կայսրության որևէ այլ տարածքում դժվար թե զանգվածային արյունոտ բախում տեղի ունենար տարբեր ազգությունների ներկայացուցիչների միջև, որին իրավապահներն անմիջապես չարձագանքեին: Սումգայիթի պարագայում, միլիցիայի աչքի առաջ և նրանց խրախուսմամբ, հայերի ջարդը շարունակվեց երեք օր: Ավելին, կազմակերպիչները հատուկ այդ նպատակով գործարաններում պատրաստել էին սառը զենքեր ու տրամադրել ջարդարարներին, ինչպես նաև նախապես կազմել էին հայերի ցուցակներն՝ ըստ բնակության ու աշխատանքի վայրերի, անջատել նրանց բնակարանների հեռախոսները: Իսկ բժշկական հաստատություններին էլ հանձարարված էր բուժօգնություն ցույց չտալ հայազգի տուժածներին: Այս ամենը կատարվում էր տեղական իշխանությունների բացահայտ թողտվությամբ, ինչը հաստատում է, որ Սումգայիթ քաղաքում փետրվարի 26-28-ը տեղի ունեցածը իսկական ցեղասպանություն էր:

Բայց ո՞վ էր ցեղասպանության իրական հեղինակը: Անշուշտ, եթե Խորհրդային Միությունը դիտարկենք որպես մեկ պետական միավոր, ապա հիմնական մեղավորությունն ընկնում է կենտրոնական իշխանությունների վրա, որովհետև գորբաչովյան վարչակարգը երեք օր անց միայն զորքեր մտցրեց քաղաք` իբր կանխելու հայերի սպանդը: Ինչո՞ւ, օժտված լինելով քաղաքական և իրավական անհրաժեշտ լծակներով, Մոսկվան պատշաճ գնահատական չտվեց սումգայիթյան դեպքերին: Դա չարվեց թերևս ԽՍՀՄ վարկանիշը պահպանելու համար, քանզի ցեղասպանությունը մեկ հանրապետության ներսում` նույն հանցագործությունն է ամբողջ երկրի մասշտաբով: Ադրբեջանը թեև կամավորաբար միութենական կազմ մտած հանրապետություն էր, սակայն խորհրդային սահմանադրության ուժով կենտրոնական դատական մարմիններն իրավասու էին առնվազն Սումգայիթի կուսակցական, համայնքային և իրավապահ կառույցների ղեկավարությանը քրեական պատասխանատվության ենթարկել:

Ճիշտ է, դատավարություններ եղան, բայց դրանք, ըստ էության, ծաղրանքի շոու էին: Ջարդերին մասնակցել էին հազարավոր թափթփուկներ, մինչդեռ դատապարտվել էր 94 հոգի, որից միայն մեկ անձի նկատմամբ էր կայացվել մահապատժի դատավճիռ։ Շեղվելով քրեական դատավարության նորմերից՝ խորհրդային արդարադատությունը բոլոր հանցագործությունները` սպանություններ, բռնաբարություններ, ջարդեր, հրկիզումներ, թալան և այլն, մեկ քրեական գործի մեջ ներառելու փոխարեն դրանք մասերով անջատեց ու հանձնեց տարբեր դատարանների: Ընդ որում, ծանրացուցիչ հանգամանքներում կատարված հանցագործությունները որակվեցին իբրև խուլիգանական դրդումներով կատարված: Բնականաբար, երբ Խորհրդային Միությունը փլուզվեց, ոճրագործներն ազատ արձակվեցին ռամիլսաֆարովյան մեզ արդեն հայտնի լկտիությամբ:

Ստույգ քանի՞ հայ է սպանվել Սումգայիթում. պաշտոնական թիվը 27-ն է, մինչդեռ այլ վկայություններով նրանց թիվը հազարի է հասնում: Հասկանալի է, որ հետայդու անկախ Ադրբեջանի արխիվներից հանվել ու ոչնչացվել են ցեղասպանությունը հաստատող իրավափաստերը։

Սումգայիթը խարան է Ադրբեջանի երեսին, և ինչքան էլ հարևան երկրում փորձեն չքմեղ ձևանալ, մեկ է, մի օր ստիպված են լինելու ընդունել եղեռնի փաստն ու մեղանչել արածի համար:

Հարկավ, ցեղասպանությունը կեղեքիչ հիշողություն է, բայց այն նաև ծանր դաս է, որը պիտի լավ սերտել` հետագայում նոր ողբերգություններ թույլ չտալու համար:

 

 

Ստեփանակերտ

 

Հատուկ «ՀԱՅ ՁԱՅՆ»ի համար



    Լրահոս
    «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի տնօրենի պաշտոնում նշանակվել է Հայկակ Արշամյանը
    Օրացույց
    Ամենաընթերցված
    Եկեղեցական օրացույց
    /