• USD 480.8
  • GBP 637.73
  • EUR 562.73
  • RUB 7.73
  • GEL 196.06
Հուլիս 16, 2018
Կփրկվի նա, ով կհամբերի

 Եվ անօրինության շատանալուց շատերի սերը պիտի ցամաքի:

 Բայց ով մինչև վերջ համբերեց, նա պիտի փրկվի (Մատթ. 24)։

Աշխարհի ձայն, Հայաշխարհի ձայն, Լրահոս, Հայաստան, Արցախ
12.07.2018 | 18:28

Փաստերի հետ չեն վիճում

  Սահմանակից հարևանների վտանգավորության աստիճանը կամ բարեկամության չափը որոշելու մի հետաքրքիր բանաձև կա միջազգային պրակտիկայում: Երկու հարցադրում պարունակող այդ բանաձևով հնարավոր է հերթով ֆիլտրել հարևաններին ու նրանց խմբավորել վտանգավոր կամ անվտանգ դասի մեջ:

 

 

-Հարևան երկիր, որը քո պետությունը բնաջնջելու քաղաքական կամք ունի:

-Հարևան երկիր, որն այդ կամքը իրագործելու համար բավարար ռեսուրսներ ունի:

 

Հայաստանին սահմանկից է չորս պետություն: Հյուսիսից՝ Վրաստանը, հարավից՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը, արևելքից՝ Ադրբեջանը, արևմուտքից՝ Թուրքիան: Եվ ուրեմն դիտարկենք մեր աշխարհագրական հարևաններին մեր ազգային ու պետական անվտանգության տեսանկյունից:

 Վրաստանը չունի Հայաստանը ոչնչացնելու քաղաքական կամք և ոչ էլ ունի բավարար ռեսուրս: Այսինքն ամենաանվտանգ հարևանն է:

  Իրանը թեև գործնականում ունի նման ռեսուրսներ, բայց չունի Հայաստանը բնաջնջելու քաղաքական կամք: Այսինքն՝ երկրորդ աստիճանի անվտանգ հարևան է:

 Ադրբեջանը թեև ունի հայկական պետությունը ոչնչացնելու քաղաքական կամք, բայց չունի դրա համար անհրաժեշտ հզորություն ու ռեսուրս: Այսինքն՝ վտանգավոր հարևան է տեսականորեն, բայց առայժմ ոչ գործանակորեն:

  Եվ ահա, միայն Թուրքիան է, որ Հայաստանը ոչնչացնելու թե՛ քաղաքական կամք ունի, և թե՛ բավարար հզորություն: Այս իմաստով, Թուրքիան եղել ու մնում է ամենից մեծ վտանգ ներկայացնող հարևանը: Եվ դեռ տեսանելի ապագայում կշարունակի լինել այդպիսին: Միայն ռազմաքաղաքական նպատակահարմարության հարցն է, որ Թուրքիային առայժմ բաժանում է սեփական կամքը սեփական ռեսուրսներով իրագործելուց:

 

 Առանց շատ հեռու գնալու՝ դեպի պատմաքաղաքական փաստերի ժամանակագրություն, վերհիշենք ամենավերջինը՝ արցախյան ազատամարտի ժամանակ հայ-թուրքական սահմանի փակումը ցամաքային և օդային: Պարզ է, որ պատերազմի մեջ գտնվող հարևանի նկատմամբ շրջափակման քաղաքականություն կիրառելն անկասկած թշնամական գործողություն է: Եվ ուրեմն, ակնհայտ է, որ մեր արտաքին քաղաքական օրակարգում Թուրքիան ունի առանձնապես վտանգավոր կարգավիճակ, քան Ադրբեջանը: Իսկ երկուսը միասին Հայաստանի ապագայի գլխին կուտակվող սև ամպեր են:

 

   Հիմա գանք մեր ռազմավարական դաշնակցի՝ Ռուսաստանի հանգամանքին: Սահման չունենք հետը, բայց ունենք ամենասերտ հարաբերությունները հանրային ու պետական կյանքի գրեթե բոլոր ոլորտներում: Մոլորակի ցամաքային մակերեսի ավելի քան 12 տոկոսը զբաղեցնող այս հսկայական երկրի հետ հայ ժողովուրդն իր հույսն ու հավատը կապել է 18-րդ դարից: Ոմանք Ռուսաստանին մեծարում են հայության փրկիչը լինելու, ոմանք մեղադրում են հայության մատնիչը լինելու համար: Մի մասը մեր պետության զարգացման խոչընդոտ է համարում ռուսական գործոնը, մի մասն էլ այդ գործոնի մեջ է տեսնում մեր պայծառ ապագան:

   Սույն հոդվածի նպատակը հայ-ռուսական հարաբերությունների բնույթն ու բովանդակությունը բացահայտելը չէ, այլ՝ ռուս-թուրքական և ռուս-ադրբեջանական ռազմական գործարքները հասկանալ փորձելը: Ռուսաստանը Հայաստանի ռազմավարական դաշնակիցն է, այսինքն մեր անվտանգության համակարգն ուղիղ կապված է Ռուսաստանի հետ: Նախկինում հայերը միշտ հանդես են եկել ռուսների օգտին, լինենք դրանք ռուս-պարսկական պատերազմները (2), թե ռուս-թուրքական պատերազմները (4) և թե երկու համաշխարհային պատերազմները:

   Մինչդեռ համեմատության համար հիշենք Հայաստանի առաջին հանրապտետության մղած երկու պատերազմը Թուրքիայի դեմ (1918թ. և 1920թ): Առաջինի ժամանակ ռուսները պահպանեցին անտարբեր չեզոքություն, երկրորդի ժամանակ զենք մատակարարեցին քեմալական թուրքերին ու տրամադրեցին ռազմական խորհրդականներ: Իսկ ահա հայ-ադրբեջանական պատերազմի ժամանակ փլուզվող Սովետմիությունը 22 անգամ ավելի շատ զինամթերք տրամադրեց ադրբեջանցիներին, քան՝ հայերիս: Ըստ պաշտոնական փաստաթղթերի՝  1991-ին Ադրբեջանը ԽՍՀՄ-ից ստացել է 11.000 վագոն զենք, Հայաստանը՝ 500 վագոն: Կան փաստեր, որ բազմաթիվ ռուս զինվորականներ կռվել են ադրբեջանցիների կողմից: Հանրահայտ «Կոլցո» օպերացիայի հետևանքով ամբողջովին տեղահանվեց հյուսիսային Արցախի և Շահումյանի հայությունը: Նույնիսկ կա Ադրբեջանի նախկին պաշտպանության նախարարի վկայությունը, որ իրենք Շահումյանը և Մարտակերտը գրավել են ռուսների օգնությամբ: Այս հետահայաց ակնարկը թող բնավ չընկալվի իբրև հակառուսական դիրքավորում: Սրանք պիտի դիտել ուղղակի որպես փաստերի անաչառ համադրություն:

 

 

Եվ հիմա խորապես մտահոգիչ է այն փաստը, որ մեր ռազմավարական դաշնակից Ռուսաստանը մեզ անմիջական վտանգ ներկայացնող երկու հարևանին էլ վաճառում, է զինտեխնիկա: Բավարարվենք վերջին ամենաթարմ օրինակով՝ բոլորովին վերջերս Ռուսաստանը և Թուրքիան կնքեցին ավելի քան 2.5 մլրդ դոլար արժողությամբ պայմանագիր, համաձայն որի՝ թուրքական բանակը կհամալրվի ռուսական արտադրության «S-400» զենիթահրթիռային համակարգերով: Դրան նախորդել էր ու դեռ հաջորդելու է միլիարդավոր դոլարների զենքի առևտուր Բաքվի ու Մոսկվայի միջև: Եվ այստեղ Հայաստանի դրությունը նախանձելի չէ և նույնիսկ տրամաբանական չէ, թե ինչպես և ինչու ռազմավարական դաշնակիցդ ակտիվորեն զինում է քո երկրին ռազմական սպառնալիք ներկայացնող պետություններին: Մոսկվան Հայաստանի համար թշնամական երկրներին զենք վաճառելը պատճառաբանում է առևտրատնտեսական շահերով: Մինչդեռ քաղաքական պատմությունը ցույց է տալիս, որ ռազմավարական դաշնակիցները պատրաստ են եղել միմյանց համար տնտեսական կորուստներ կրել հանուն ստրատեգիական հեռահար նպատակների: Հակաստանի դեպքում ամեն ինչ այլ է. մեր ամենաբարեկամ երկիրը զանգվածային ոչնչացման զենք է վաճառում մեր ամենավտանգավոր թշնամուն:

   Ասում են՝ ով կմոռանա անցյալը, կզրկվի ապագայից: Այդպես է մարդու դեպքում, այդպես է պետության դեպքում: Ռուսաստանին քննադատելուց ավելի շուտ և ավելի շատ գուցե մեղադրենք ինքներս մեզ, որ 27 տարվա ընթացքում այդպես էլ մե զհամար չապահովեցինք ռազմավարական այլընտրանք, ինչի արդյունքում էլ այսօր Ռուսաստանի հետ ունենք ռազմավարական պատրանք: Վկա՝  ռուսական զենքի խմբաքանակները դեպի թուրքական ու ադրբեջանական բանակներ:

 

 ՄԽԻԹԱՐ ՆԱԶԱՐՅԱՆ



    Լրահոս
    Օրացույց
    Ամենաընթերցված
    Եկեղեցական օրացույց
    /