Ֆայտոն, բոխչա, ուսնոցներ. Ալեքպոլում բաղնիք գնալը ծես էր (լուսանկարներ, տեսանյութ)

fayton--boxca--ousnocner-aleqpoloum-baxniq-gnale-ces-er-lousankarner--tesanyout

Գյումրիում, իսկ ավելի կոնկրետ հին քաղաքում՝ Ալեքպոլում, ամեն ինչն է ունեցել իր ծեսն ու ավանդույթը, ասել է թե` արարողակարգը: Բաղնիք գնալը ևս իր մշակույթն ու կարգուկանոնն է ունեցել: Բաղնիքը, բացի կիրառական սանիտարահիգիենիկ նշանակությունից, հաճախորդների՝ հատկապես կանաց համար ակումբի դեր է կատարել՝ զվարճանքի, հանգստի, ազատ ժամանցի վայր է եղել: Ինչպե՞ս են գնացել բաղնիք ալեքպոլցի կանայք, ի՞նչ են տարել իրենց հետ, այս և այլ հարցերի բացահայտումները ՀԱՅ ՁԱՅՆ-ն արել է Շիրակի հայագիտական կենտրոնի ավագ գիտաշխատող, պատմական գիտությունների թեկնածու, ազգագրագետ Կարինե Բազեյանի հետ:

Բաղնիք գնալը զուտ քաղաքային երևույթ է եղել՝ ընդգծված միջին և հարուստ խավի մոտ: Բաղնիքում հատուկ և առանձին լողասենյակներ չեն եղել, առանձնացված են եղել միայն կանանց և տղամարդկանց բաժանմունքները:

«Բաղնիք գնալն այնքան հաստատագրված կանոններ ուներ, որ իսկապես ծիսական արարողության դեր ու նշանակություն ուներ: Շատ հին ծագում ունի բաղնիքը, գիտենք, որ Գառնիում, ապա Արտաշատում են բացվել, բաղնիքը որպես հասարակական կառույց քաղաքին է բնորոշ: Ալեքսանդրապոլը ձևավորվել է 19-րդ դարում և իր հետ բերել է 3 քաղաքների մշակույթ՝ Կարսի, Կարինի և Բայազետի: Բաղնիքի մշակույթը տոնածիսական գործառույթ է իրականացնում, սոցիո-մշակութային՝ կապեր հաստատելու, հարաբերություններ ստեղծելու և այլն»,-նկատում է Կարինե Բազեյանը:

Ալեքպոլում հայտնի բաղնիքններն էին՝ Մարտիրոս աղի՝ 14 փողոցում, Հակոնների՝ 27 փողոցում, Գևոր աղի՝ 16 փողոցում, Ձիթողցոնց բաղնիքը՝ Մունդառչայի ու 20 փողոցի անկյունում, Ուռմնոնց բաղնիքը: Շատ հաճախակի չեն գնացել բաղնիք, բայց գոնե երկու շաբաթը մեկ պարտադիր գնում էին և գնում էին հատուկ մետաքսե բոխչայով: Իսկ ինչո՞ւ են ծես ասել, քանի որ նախօրորք էին պատրաստվում. «Նախ պատրաստում էին սպիտակեղենը՝ ցամքոցների մի քանի տեսակներ, գլխակապեր և տանում էին ամենալավը, ամենագեղեցիկը, ոտքերը սրբելու և փաթաթելու մետաքսյա կտոր՝քյաշանի փեշտմալ, շապիկներ, ուսնոցներ, բաղնիքի պարագաները՝ պղնձյա ամաններ, նալիկներ, սապոնելու, քիսայելու հարմարանքներ: Օժիտի համար առանձին էին պատրաստվում, այդ դեպքում նալիկները սադափազարդ էին, ոսկեթել ասեղնագործություն է լինում: Բոխչան բացվում էր բոլորի ներկայությամբ և այն ևս յուրաքանչյուր կնոջ, աղջկա, նորահարսի պատվի և հարգի նշան էր»,- մանրամասնում է ազգագրագետը:

Բաղնիքի ծեսն ուղեկցվել է նաև ճոխ ճաշկերույթով՝ որպես արարողակարգի պարտադիր մաս: Բաղնիք գնացել են մերձավոր հարազատներով և բարեկամներով, իսկ միմյանց բաղնիք հրավիրելը հարգանքի և պատվի նշան էր հին Գյումրիում: Բավականին հանդիսավոր ընթացք են ունեցել փեսաբաղնիք և հարսնաբաղնիք արարողությունները: Հարսնացուին բաղնիք են տարել 2-3 օր առաջ՝ մայրը, հարազատ և բարեկամ ջահել աղջիկները: Նույն ձևով հարսնացունին բաղնիք են տարել նաև հարսանիքից հետո, այս անգամ՝ սկեսրանք:

Հայտնի «Կտոր մը երկինք» ֆիլմի հայտնի հատվածում նկարագրվում է բաղնիք գնալու մշակույթի մի հատվածը, երբ Թուրվանդա մոքուրն ու Անժելը դուրս են գալիս բաղնիքից, իսկ Թորիկը նրանց դիմավորում է ֆայտոնով:

Բաղնիքի սոցիալ-մշակութային գործառույթով է պայմանավորված եղել նաև ապագա հարսնացուներին փնտրել հենց բաղնիքում, մանրամասնում է Կարինե Բազեյանը,-«Հենց այդ հավաքատեղիի գործառույթը, որ կանայք կարող էին շփվել, խոսել, տեղեկություններ ստանալ և սովորաբար երիտասարդ տղաներ ունեցող կանայք պատրաստվում էին բաղնիքում փնտրել իրենց տղաների համար հարսնացուներ, կամ «աչքը վրան» պահել, ուսումնասիրել»:

Գյումրուն բնորոշ ավագներին հարգելու և մեծարելու ավադույթը նաև բաղնիքում է նկատվել՝ խստորեն պահպանելով ավագության կարգը, որպես հարգանքի նշան՝ ընդունված էր տատիկներին, ապա երեխաներին լողացնելը:

Լրահոս

Ամենաընթերցվածը

Նմանատիպ նորություններ