Հովհաննես Թումանյան - Հրաժեշտ

Այստեղ ահա կըբաժանվենք մնաս բարյավ, սիրելի.
Այսպես ես չեմ ցավել երբեք դառնությունով սիրտս լի։
Այստեղ ահա քեզ թողնում եմ և չգիտեմ, ուր կերթաս.
Կասկածներից ես դողում եմ... թող պահպանե քեզ աստված։

Կարդալ Ամբողջը

Սփիւռք-Հայրենիք յարաբերութեանց նոր յորձանուտը

am es
spiurq-hayreniq-yaraberouteanc-nor-yorcanoute

Հայաստանի թաւշեայ յեղափոխութիւնը շատ բան յեղաշրջեց հայրենիքի մէջ: Կաշառակերութեան վերացումը, օրէնքի արդար կիրարկումը եւ տնտեսական յեղափոխութեան նախաձեռնութիւնը լաւատեսութեամբ եւ նոր հաւատքով ներշնչեցին Հայաստանի ժողովուրդը, եւ ինչու չէ` նաեւ համայն հայութիւնը:

Բնական էր որ տապալած վարչակարգի նպաստընկալները իրենց ձեռքին մնացած նիւթական միջոցներով եւ լրատու ցանցերու օգտագործումով պիտի ջանային կասկածներ յարուցանել նոր իշխանութեան մասին: Այդ համերգին սկսած է նաեւ միանալ այն հատուածը քաղաքացիներուն որ անիրապաշտ ակնկալութիւնն ունէր իր կենցաղի անմիջական բարելաւման: Բարեբախտաբար տակաւին գոյութիւն ունի իրապաշտ զանգուած մը որ տրամադիր է ժամանակ տալու նոր իշխանութեան ինքզինք հաստատելու եւ իր առաջադրութիւնները կենսագործելու:

Ինչ որ ալ ըլլան նկատողութիւնները` պահը կը պահանջէ որ չձախողին նոր իշխանութիւնները:

Պատրաստուած, մտացի, անկաշառ երիտասարդներու խումբ մըն է որ եկած է պաշտօններ գրաւելու թէ Ազգային Ժողովի եւ թէ կառավարութեան կառոյցին մէջ:

Նոր իշխանութիւններու անփորձութիւնը տուեալ մըն էր որ ժողովուրդը հասկցաւ եւ ընդունեց` անոնց ընծայած հսկայ առաւելութիւններուն, տեսիլքին ու կորովին կարգին:

Այդ անփորձութեան առաջին դրսեւորումները յայտնուեցան արտաքին քաղաքական վրիպումներուն մէջ, յատկապէս ինչ կը վերաբերի Ռուսաստանի հետ Հայաստանի աւանդական կապերուն:

Սակայն, այսօր մեր կեդրոնացումը Սփիւռք-Հայաստան յարաբերութեանց վրայ է:

Ըսուած է եւ աւելորդ չէ անգամ մըն ալ կրկնելը թէ սփիւռքը հսկայ կարողականութիւն մը ունի` փութացնելու Հայաստանի տնտեսական, քաղաքական, լրատուական եւ ճարտարագիտական վերականգնումը. պայմանաւ, սակայն, որ Հայաստանի իշխանութիւնները յաջողին ճանչնալ, գնահատել եւ օգտագործել այդ իրական հնարաւորութիւնները, որոնք կրնան ինքնամատոյց ձեւով չընծայուիլ Հայաստանին: Որովհետեւ, սփիւռքի մէջ ալ խոտանը շատ է եւ ճանաչողութեան իսկական դաստիարակութեան մը կարիքը` անխուսափելի: Իշխանութեան բոլոր լծակներուն վրայ Խաչիկ Դաշտենցի իմաստութեամբ մարդիկ չկան միշտ որ կարենան ըսել` ՙյարդը գնում է` ցորենն է մնում՚:

Ցարդ սփիւռքի նկատմամբ Հայաստանի վարած քաղաքականութիւնները չյաջողեցան, ճանաչողութեան պակասին հետեւանքով: Երբ կ'ըսենք քաղաքականութիւնները (յոգնակի) նկատի ունինք յաջորդական բոլոր կառավարութիւնները: Սփիւռքի նախարարութիւնը իր տասը տարուան գոյութեան ու գործունէութեան մէջ ջանաց կազմակերպել արդէն

կազմակերպեալ համայնքները, երբ երկրագունդի տարբեր հատուածներուն մէջ հայկական նոր հաւաքականութիւններ կը գոյանային:

Փաշինեանի իշխանութիւնը անդրադառնալով ցարդ ստացուած անբաւարար արդիւնքին, լուծած է սփիւռքի նախարարութիւնը եւ այսօր կ'առաջադրէ նոր կառոյց մը – բոլոր 12 նախարարութիւններու ներքեւ ունենալ սփիւռքի բաժին մը որ ենթարկուի վարչապետի գրասենեակին մէջ գործող գերատեսչութեան մը: Այս կառոյցը կրնայ յաջողիլ կան չյաջողիլ անկախ իր ունեցած տուեալներէն, եթէ ուղղորդուած չըլլայ ճանաչողութեան լծակով: Եթէ այդ կառոյցը կամ անոր գործիչները սփիւռքին պիտի մօտենան անցեալի մտածելակերպով եւ գործելակերպով թէ` մենք ամէն ինչ գիտենք եւ ոչ մէկէն սորվելիք ունինք` ձախողութիւնը անխուսափելի պիտի ըլլայ:

Սփիւռքի վերաբերեալ ստեղծուած կառոյցներուն վրայ կը փորձուի այսօր անտեսանելի ենթակառոյց մը եւս աւելցնել: Այդ ենթակառոյցին անդրադարձած է Փարիզ հրատարակուող ՙՆոր Յառաջ՚ երկօրեան, իր Փետրուար 28ի խմբագրականին մէջ:

Չենք կարծեր որ Հայաստանի իշխանութիւնները պատգամախօս կարգած ըլլան այդ թերթը, սակայն անոր խմբագիրը, վերջին շրջանի զարգացումները վերլուծելով կը հասնի որոշ եզրայանգումներու:

Թաւշեայ յեղափոխութեան հետ ծայրայեղականներու խումբ մը սկսաւ աններելի արշաւ մը Ամենայն Հայոց Հայրապետին դէմ, անոր վրայ բարդելով չփաստարկուած ամբաստանութիւններու շարք մը, յայտնապէս քաղաքական մղումներով: Ճիշդ այդ օրերուն վարչապետ Փաշինեանի կողմէ յայտարարուած անտեղի սկզբունքը թէ եկեղեցին եւ պետութիւնը անջատ են, աւելի եւս քաջալերեց այդ ծայրայեղականները, չըսելու համար աւելին ...: Այս բոլորին վրայ եկաւ աւելնալ Արամ Կաթողիկոսի անսովոր լռութիւնը` երեւոյթը վերածելով դաւադրութեան մը:

Անցնող շաբաթ Արամ կաթողիկոսը յայտնուեցաւ Հայաստանի մէջ: Ողջագուրում Էջմիածնի Տրդատի Դրան առջեւ Ամենայն Հայոց Հայրապետին հետ եւ ապա` երկու կաթողիկոսներով հանդիպում վարչապետին հետ: Այս բոլորէն վերջ, առանձին գլուխ-գլխի ճաշկերոյթ Արամ կաթողիկոսի եւ Փաշինեանի ներկայութեան: Հետաքրքրական է թէ ի՛նչ բան քննուեցաւ այդ մտերմիկ հանդիպման ընթացքին: Արդեօք կրկնուեցա՞ւ Փաշինեանի առաջարկը` Արամ Ա.ը Էջմիածին բերելու մասին: Լուր մը` որ տակաւին չէ հերքուած ոեւէ պաշտօնական աղբիւրէ:

Ահա թէ ինչպէս կը մեկնաբանէ ՙՆոր Յառաջ՚ այս իրադարձութիւնները.- ՙԱռանձնաշնորհեալ այս վերաբերումը անկասկած ունի քաղաքական եւ ազգային իր դրդապատճառները: Առաջինը` վարչապետ Փաշինեանի կողմէ սփիւռքի նախարարութեան ջնջումով` սփիւռքեան աւանդական կառոյցներուն հետ ստեղծուած տագնապին ելք մը գտնելը: Երկրորդը` Մայր Աթոռի աթոռակալին դէմ կատարուած ցոյցերէն ետք, Արամ վեհափառի նման բարձր հեղինակութիւն ու վարկ վայելող եկեղեցականի մը զօրակցութիւնը օգտակար էր Մայր Աթոռի գահակալին վարկը վերականգնելու համար: Երկու պարագաներուն ալ անկասկած Մեծի Տանն Կիլիկիոյ աթոռակալը կը հանդիսանայ փրկութեան լաստը յեղափոխութենէն ետք խանգարուած յարաբերութիւնները զարգացման եւ երկխօսութեան նոր հունի վրայ դնելու համար՚:

Վստահաբար վերեւի գնահատումները մեծ մասամբ կը պատկանին թերթի խմբագրին, աւելի քան վարչապետ Փաշինեանին, այլապէս այս ամբողջ բեմադրութիւնը պիտի նմանի

Փանչունիին կոտրելով` ՙշինելուն՚: Եթէ Պր. Փաշինեան իսկապէս մտահոգուած էր Ամենայն Հայոց Հայրապետի վարկով` առաջին հերթին զսպած պիտի ըլլար Վեհափառին վարկը խնդրոյ առարկայ դարձնող տարրերը. իսկ եթէ Արամ կաթողիկոսն ալ մտահոգուած է Հայրապետին վերավարկաւորումով, իր մտադրութիւնը կրնար բարձրախօսել Անթիլիասէն, առանց ճամբորդութեան յոգնութիւնն ստանձնելու:

Ուրեմն, եթէ վերեւի հաստատումները այսքան խարխուլ են, կը մնայ մէկ բան, զոր կը խոստովանի խմբագրական յօդուածը - ՙՓաշինեանի մեծագոյն խնդիրը սփիւռքէն որակեալ խօսակից մը ունենալու հարցն է՚:

Սփիւռքը դժբախտաբար մէկ խօսակից չունի եւ ներկայ պայմաններուն տակ չի կրնար ալ ունենալ: Թող ոչ ոք տարուի ինքնախաբէութեամբ: Հայաստանի կարգ մը ապատեղեկատուած շրջանակներու հետ դաշնակցական մամուլին առաքելութիւնը դարձած է Արամ կաթողիկոսը օծել իբրեւ համայն սփիւռքի ներկայացուցիչ: Սակայն,Արամ կաթողիկոսը շատ արժանաւոր հոգեւոր առաջնորդ մըն է իր տեղին մէջ: Ինքնախաբէութեան համազօր յայտարարութիւն է գրել որ ՙԱրամ Ա. սփիւռքի տարածքին կը վայելէ նաեւ քաղաքական դէմքի հանգամանք՚:

Միւս կողմէ թերթը Ամենայն Հայոց Հայրապետին վրայ կը բարդէ հետեւեալ մեղքը - ՙԳարեգին Բ. Մայր Աթոռի գահին բարձրանալով Քոչարեանի նախագահութեան ժամանակ, Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ Էջմիածնական թեմերուն միջոցով փորձեց սփիւռքահայութիւնը եւ անոր նիւթական միջոցները Հայաստանի այն ժամանակուան իշխանութեան կապելով` սփիւռքի մէջ ՀՅԴին եւ Անթիլասին հակակշիռ ոյժ մը ստեղծել՚:

Եթէ զանց առնենք ՙՔոչարեանի իշխանութեան կապել՚ու.- հրձիգութիւնը` պէտք է ըսել թէ Հայրապետը ճիշդ բան ըրած է իր հօտը Հայաստանի կապելով, մանաւանդ որ այդ հօտին յափշտակիչները կը շարունակեն սփիւռքի տարածքին հակադիր թեմեր ստեղծելով հայաստանեայց եկեղեցին նսեմացնելու գործը:

Էջը դարձնելով պիտի ըսենք որ այդ մեղադրանքը աւելի կը պատշաճի Անթիլիասի աթոռակալին, որ իր օրինաւոր թեմերէն դուրս յափշտակեալ թեմերն ալ յանձնած է կուսակցութեան մը բռնաշապիկին: Այդ պատճառով ալ դժուար թէ կարենայ դառնալ Փաշինեանի ՙորակեալ՚ խօսակիցը:

Յայտնի է որ մութին մէջ որոշ խաղեր կը սարքուին: Հոն ուր մուխ կայ` անպայման կրակ մը պիտի ըլլայ: Մուխը ՙՆոր Յառաջ՚ի էջերուն մէջ է եւ շատ հաւանաբար նաեւ` հաւաստի: Բայց կրակը վարչապետի աթոռին մօտ տեղ մըն է: Եթէ դեռ կան այդպիսի մեծամիտ ու միամիտ դիտաւորութիւններ` կը նշանակէ թէ ճանաչողութեան հասկացողութիւնը տեղ չէ հասած դեռ Հայաստանի մէջ:

Կարելի չէ Էջմիածինը նսեմացնելով Անթիլիասը բարձրացնել: Այդ պարագային ամբողջ եկեղեցին վարկաբեկել կը նշանակէ:

Եթէ Արամ կաթողիկոսը սփիւռքին խօսակիցը պիտի ըլլայ Հայաստանին, պիտի ընէ այն ինչ որ ըրած է մինչեւ այսօր – Հայաստանի հեղինակութիւնը օգտագործելով` զանգուածը պիտի ծառայեցնէ միեւնոյն ոյժերուն եւ ոչ անպայման` Հայաստանին:

Խմբագրական «Պայքար» շաբաթաթերթի՝ պաշտոնաթերթ Ռամկավար Ազատական կուսակցության

Լրահոս

Ամենաընթերցվածը

Նմանատիպ նորություններ