Դավիթ Վանյան <<Մենք ձեզ հող չենք տա>>

Մենք ձեզ հող չենք տա, Այստեղ վերքեր կան, Այստեղ ոտքեր են ականով հատվել, Այստեղ ոգեղեն մեր զավակների Սուրբ հոգիներն են երկնքին փարվել։

Опубликовано Ծաղկի շուրթերից Воскресенье, 29 июля 2018 г.

Թղթե շերեփը երկաթե շերեփով փոխարինեցինք ու հաղթեցինք. Վարդան Ավետիսյան

txte-serepe-erkate-serepov-poxarinecinq-ou-haxtecinq-vardan-avetisyan

ՀԱՅ ՁԱՅՆ-ի հարցազրույցը  գեներալ-մայոր, արցախյան ազատամարտի մասնակից, ՊՆ նախարարի խորհրդական ՎԱՐԴԱՆ ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ հետ

-Արցախյան ազատամարտը հարուստ է հերոսական դրվագներով, սակայն Շուշիի ազատամարտը իրապես համարվում է հայ ոգու պոռթկման հզոր դրսեւորում.<<Հարսանիք լեռներում>> օպերացիայի հաղթանակով վճռական բեկում մտավ արցախյան ազատամարտում, իզուր չէ, որ 24 տարի շարունակ այն պատմվում է ու դեռ շատ է վերապատմվելու:

-Եվ իրոք, արցախյան պատերազմի մեր կարևոր մարտական գործողությունների թագն ու պսակը Շուշիի հաղթանակն է: 1991-ի դեկտեմբերն էր, ադրբեջանական զինված ուժերը Շուշիի բարձունքներից անդադար հրետակոծում էին Ստեփանակերտը: Հայկական կողմն իր առաջ խնդիր դրեց` լռեցնել թշնամուն և գրավել Շուշին: Սկսվում է հետախուզությունը. մանրակրկիտ ուսումնասիրվում է հակառակորդի դիրքերը, ճշգրտվում են նրա քանակական տվյալները, մշակվում, քարտեզագրվում գործողությունների ընթացքը, ու այդ ամբողջ <<թաթերականացումը>> տեղափոխվում է ռազմական քարտեզների վրա: Այդ բազմաբնույթ նախապատրաստական աշխատանքի արդյունքում կազմվում է այն ռազմական պլանը, որը Վազգեն Սարգսյանն անվանեց <<Հարսանիք լեռներում>>:

1992-ի մայիսի լույս 8-ի գիշերը սկսվում են գործողությունները` միաժամանակյա չորս ուղղություններով: Ռազմական գործողությունը ղեկավարում էր ԻՊՈՒ հրամանատար Ա. Տեր-Թադեոսյանը` Կոմանդոսը: Շուշիի բարձունքների մոտակայքում հակառակորդին հաջողվում է շարքից հանել մեր տանկերից մեկը, բայց մեր տղաները դրանից ամենևին չեն ընկրկում, հակառակը, ավելի են ոգևորվում, լցվում հաղթելու վճռականությամբ:

Հաղթահարելով Շուշիի դժվարին բարձունքը հայկական ջոկատները օղակի մեջ են առնում հակառակորդին: Պետք է ասեմ, որ ադրբեջանցիները ևս կատաղի մարտնչում էին, բայց նրանց կռիվը դատապարտված էր ձախողման, որովհետև շրջապատման մեջ էին հայտնվել ու չունեին լուրջ մշակված պաշտպանական ռազմավարություն:

Հայկական ստորաբաժանմունքների կողմից իրականացված կայծակնային օպերացիայի արդյունքում մենք ունեցանք նվազագույն մարդկային կորուստներ. հայկական կողմը կորցրեց 58 մարտիկ, ադրբեջանականը՝ շուրջ 200: Հակառակորդը հարկադրված էր զիջել դիրքերը: Մայիսի 9-ի առավոտյան՝ 04։00-ին, Տեր-Թադևոսյանը հայտարարեց՝ հակառակորդի բոլոր խմբավորումները լքել են Շուշին։

-Մշակման և իրականացման առումով գրեթե անթերի, հայ ռազմարվեստի մեջ եզակի ռազմական այդ գործողությունն անգամ զարմացրել է գերմանացի ռազմական գործչին. պատմում են, թե Արցախ ժամանած գերմանացին նայել է Շուշիի դիրքին ու զարմացած հարցրել` հայկական զորամիավորումներն ինչպե՞ս են կարողացել գրավել այս անառիկ ամրոցը: Պատասխանը եղել է` որովհետև մենք մեր բռնազավթված հայրենիքն էինք կտոր-կտոր հետ բերում, Շուշին ոգու ճակատամարտ էր:

-Շուշիի ազատագրումը հետևանք էր ոչ միայն բացառիկ ռազմավարական գործողության, այլև բարձր ոգու: Ինչպիսի անառիկ ամրոց էլ լիներ, միևնույն է` հաղթահարելու էինք, քանի որ մեր տղաներին առաջ մղողը հայրենի հողի կարոտն էր, մեր նախնիների սուրբ գերեզմաններին տեր կանգնելու պարտականությունը: 70 տարուց ավելի մնալով քոչվորի ձեռքին սրբապղծվել էին մեր վանքերը, մեր նախնյաց շիրիմները: Ու հայ զինվորը այդ դժվարին վերելքը մագլցում էր մեր սրբություններին տեր լինելու զգացումով:

Շուշին անառիկ ամրոց է, քաղաքը կառուցված է շատ բարդ տեղանքում` երկու կողմերից երիզված անդնդախոր ձորեր, գետեր, այդ ապառաժներն ու ժայռերը հաղթահարելը մեծ մաքառում էր պահանջում: Հայկական ստորաբաժանմունքները գրավելով անառիկ բերդաքաղաքը թշնամուն ապացուցեին, որ անկոտրում է հայի ոգին, որ հայն ունի իր հայրենիքը վերագտնելու համառություն, հայկական հինավուրց հողի վրա ապրելու անկապտելի իրավունք, ինչի համար պատրաստ է հաղթահարել ցանկացած դժվարություն:

Շուշիի օպերացիայի հաջողակ ավարտին սրտատրոփ սպասում էին նաև ղարաբաղյան ինքնապաշտպանական բոլորը ճակատներում: Այդ հաղթանակը մեծ ոգևորություն էր բոլորիս համար, այն առավել ամրապնդեց մարտերում կոփված հայոց հաղթական ոգին:

-Իզուր չի ասվում, որ <<Հարսանքը լեռներում>> օպերացիայից հետո ադրբեջանցիները սկսեցին մեկը մյուսի հետևից պարտություն կրել:

– Շուշիի բարձունքներում տարած հաղթանակով մեր տղաները կոտրեցին թշնամու ոգին, խուճապի մատնեցին նրան: Շուշիի ազատագրմանը հաջորդեց Լաչինի, այժմ Բերձորի միջանցքի բացման ռազմական գործողությունը, ճեղքվեց ԼՂՀ շրջափակման օղակը, բացվեց Արցախը Հայաստանին միացնող կյանքի ճանապարհը: Մեկը մյուսի հետևից ազատագրվեցին Հարավ-արևելյան տարածքները` Ղուբաթլիի` ներկայիս Քաշունիքի, Ֆիզուլիի` ներկայիս Քաշաթաղի շրջանները: Շուշիի հաղթանակը ցույց տվեց հայ ժողդովրդի միասնությունը, համառությունը, ռազմական արվեստին տիրապետելու մեր մեծ շնորհը: Բոլոր ստորաբաժանումները մեկ բռունցք էին դարձել, իսկ շաղախը հաղթանակի նպատակադրումն էր: Այդ ամենի արդյունքում էլ մենք հաղթանակեցինք:

-Խաղաղ օրերին մենք հաճախ ենք մոռանում մեր փառահեղ հաղթանակների մասին, մոռանում ենք, որ հայն իր հայրենիքի համար գիտի անձնազոհաբար կռվել. երկու տասնամյակ առաջ կատարվեց մեր երազանքը՝ և դա այն էր, որ մեր բաժինը պատմության <<կաթսայից>> հանեցինք երկաթե շերեփով:

-Այո~, Խրիմյան Հայրիկը մեզ մեծ պատգամ է թողել` թղթե շերեփը երկաթե շերեփով փոխարինելու մասին: Արցախյան ազատամարտը սկզբից մինչև վերջ այդ պատգամին հավատարիմ է ընթացել: Մենք ոտքի ելանք անկախության գաղափարով, ու գնացինք մեր ինքնության արմատների վերագտման, հաստատման ճանապարհով, լավ իմանալով, որ մեզ մեծ դժվարություններ, փորձություններ են սպասվում: Թշնամին իր անմարդկային, նենգ քայլերով մեզ պարտադրեց այդ պատերազմը, քանի որ անկարող եղավ հարգել արցախցու ինքնորոշման իրավունքը, և մեր քաղաքակիրթ պահանջին հակադրեց արցախահայերին սպանելու, ոչնչացնելու ստոր գործողությունները: Մեզ այլ բան չէր մնում անել, քան առաջնորդվել` <<Ակն ընդ ական, ատամն ընդ ատաման>> կարգախոսով: Համոզվեցին` ուժի դեմ ուժ, զենքի դեմ ` զենք պետք է կիրառել: Համոզվեցինք Խրիմյան Հայրիկի երկաթե շերեփի ճշմարտացիության մեջ: Ու լծվեցինք մեր հայրենիքի ինքնապաշտպանության գործին: Պատերազմի թոհուբոհում էլ ծնվեց, ձևավորվեց, ամրացավ մեր բանակը: Այսօր հպարտությամբ ասում ենք, որ ունենք կայացած, հզոր, ժամանակակից տեխնիկայով սպառազինված բանակ, որը տարածաշրջանի մարտունակ բանակներից մեկն է:

Իսկ Հայոց բանակի ոգին արցախյան ազատամարտում տարած հաղթանակն է, նաև դրանով ենք մենք զորեղ մեր դիմաց կանգնած թշնամու պարտված բանակից:

 

Լրահոս

Ամենաընթերցվածը

Նմանատիպ նորություններ